Giao dịch phái sinh

Phái sinh (derivative) là hợp đồng giao dịch tài chính giữa hai hoặc nhiều bên, dựa trên giá trị tương lai của một tài sản cơ sở nào đó.

Tài sản cơ sở đó có thể là tài sản hữu hình, index hay lãi suất. Bản thân phái sinh không có giá trị nội tại.

  • Tài sản: Vàng, bạc, kim loại quý, cà phê, gạo.
  • Index: Cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất.

Có nghĩa là người ta giao dịch dựa trên giá trị của một thực thể khác chứ không cần trực tiếp sở hữu nó. Lợi nhuận được tạo ra dựa vào chênh lệch và biến động giá của tài sản cơ sở đó.

Phía sinh tiền điện tử là hình thức giao dịch dựa trên giá trị của các đồng tiền điện tử.

Hiểu một cách đơn giản là bạn sẽ giao dịch với nhau dựa trên giá của các đồng tiền điện tử, chứ không phải trực tiếp sở hữu và mua bán các đồng tiền điện tử ấy.

Sự khác biệt lớn nhất giữa Phái sinh truyền thống (Traditional Derivatives) và Phái sinh Crypto (Crypto Derivative) chính là tài sản cơ sở của Crypto không phải trái phiếu, cổ phiếu hay lãi suất. Mà đó chính là các đồng Crypto.

  • Hợp đồng kỳ hạn (Forwards): Là thoả thuận giao dịch giữa hai bên ở một thời điểm xác định trong tương lai. Với mức giá được xác định và thống nhất bởi cả hai bên ở thời điểm hiện tại.
  • Hợp đồng tương lai (Future): Đây là dạng hợp đồng kỳ hạn (Forwards) đã được chuẩn hoá và niêm yết giao dịch trên các sàn giao dịch chính thức. Ví dụ: Ở Mỹ có sàn Commodities Futures Trading Commission (CFTC), Chicago Mercantile Exchange (CME), ở Việt Nam có sàn Sở giao dịch chứng khoán.
  • Giao dịch quyền chọn (Option): Là hợp hợp đồng trong đó một bên có quyền yêu cầu bên còn lại thực hiện nghĩa vụ mua hoặc bán một lượng tài sản cơ sở. Với một mức giá đã xác định tại hợp đồng trong một khoảng thời gian nhất định trong tương lai.
  • Giao dịch hoán đổi (Swap): Là thoả thuận giữa hai bên A & B. Trong đó, họ trao đổi dòng tiền của công cụ tài chính bên A với dòng tiền của công cụ tài chính bên B trong một thời gian nhất định.

Có 2 phương án để tham gia giao dịch kiếm lời:

  • Cách 1: Mua trực tiếp đồng XRP và giao dịch trên đồng đó.
  • Cách 2: Giao dịch phái sinh của XRP. Lúc này anh em không có nhu cầu mua sở hữu XRP mà chỉ đơn giản là giao dịch theo đồ thị của nó.

Nếu lựa cách 2 để giao dịch, tức là bạn đang giao dịch phái sinh.

Phái sinh là các công cụ tài chính hết sức phức tạp thường được sử dụng bởi các nhà đầu tư có kinh nghiệm và chuyên môn kỹ thuật. Có hai lý do chính cho việc sử dụng các công cụ phái sinh.

Bảo vệ khỏi tính biến động

Lý do cơ bản cho sự tồn tại của các công cụ phái sinh là để các cá nhân và công ty giảm thiểu mức độ rủi ro và bảo vệ bản thân khỏi mọi biến động về giá của tài sản cơ sở. Dưới đây là một ví dụ thực tế giải thích cách thức mà các công cụ phái sinh được sử dụng để bù đắp rủi ro:

Ví dụ: Hãy tưởng tượng nếu bạn quyết định đăng ký truyền hình cáp để xem các kênh yêu thích của mình. Là người mua dịch vụ, bạn sẽ tham gia vào một thỏa thuận cố định với công ty cáp để cho bạn xem được một số kênh cụ thể với giá cố định hàng tháng trong thời gian 1 năm. Điều này tương tự như một hợp đồng tương lai, trong đó bạn định rõ mức giá chính xác mà bạn sẽ trả và sản phẩm/dịch vụ chính xác mà bạn sẽ nhận được trong khoảng thời gian 1 năm dự kiến đó.

Nói cách khác, bạn đã bảo đảm giá hàng tháng của các kênh truyền hình cáp trong cả năm, biết rõ rằng bạn sẽ trả một mức giá cố định bất kể có chuyện gì xảy ra, ngay cả khi giá truyền hình cáp tăng trong năm. Bằng cách tham gia vào thỏa thuận này, bạn đã giảm được rủi ro phải trả một mức giá hàng tháng cao hơn trong suốt cả năm.

Đây là cách mà các công cụ phái sinh hoạt động, ngoại trừ thay vì truyền hình cáp, một nông dân trồng lúa có thể sẽ cố gắng đảm bảo doanh số của sản lượng trong mùa vụ tiếp theo. Do giá gạo biến động hàng ngày tùy theo điều kiện thị trường, người nông dân trồng lúa sẽ muốn cố định giá trong vụ thu hoạch năm tới để anh ta có thể bảo vệ mình khỏi sự biến động giá hàng ngày. Các doanh nghiệp cũng sẽ cần sử dụng các công cụ phái sinh để giảm thiểu mức độ rủi ro. Một tiệm bánh đang muốn mua bột mì từ một người nông dân sẽ sử dụng một hợp đồng phái sinh để “cố định” giá bột mì trong năm. Điều này đảm bảo rằng doanh nghiệp bánh có thể dự báo được ngân sách cho niên độ doanh nghiệp và bảo vệ bản thân khỏi sự biến động của giá lúa mì. Đó là những hợp đồng phái sinh giữa người mua và người bán có thể được giao dịch trên thị trường phái sinh.

Phòng hộ (Hợp đồng bảo hiểm)

Các nhà đầu tư cũng có thể sử dụng các công cụ phái sinh để bảo vệ danh mục đầu tư của họ. Điều này cũng được gọi là “phòng ngừa rủi ro“, đòi hỏi phải thực hiện các biện pháp để bù đắp tổn thất tiềm năng. Các công cụ phái sinh đóng vai trò như một kỹ thuật quản lý rủi ro quan trọng cho các tổ chức và nhà đầu tư. Khái niệm “phòng ngừa rủi ro” tương tự như sở hữu một hợp đồng bảo hiểm cho danh mục đầu tư của bạn. Dưới đây là một ví dụ để minh họa cho một kịch bản phòng ngừa rủi ro:

Ví dụ: Giả sử rằng bạn đang kỳ vọng giá tăng với Apple (AAPL) và sở hữu một lượng lớn cổ phiếu AAPL. Tuy nhiên, có rất nhiều rủi ro mà bạn đang nắm giữ; nếu nền kinh tế Mỹ bị sốc hệ thống hoặc phải hứng chịu những tin tức xấu, bạn có thể chắc chắn rằng giá AAPL sẽ lao dốc và làm giảm vốn đầu tư của bạn. Bạn có thể sử dụng các công cụ phái sinh – dưới dạng hợp đồng quyền chọn – để giảm rủi ro đầu tư tổng thể của bạn. Sử dụng một loại hợp đồng quyền chọn gọi là “quyền chọn bán”, bạn có thể kiếm lợi từ hợp đồng quyền chọn của mình vì chúng sẽ tăng giá trị khi giá của tài sản cơ sở (trong trường hợp này là cổ phiếu AAPL) giảm.

Vì vậy, nếu bạn sở hữu cổ phiếu AAPL và lo lắng về các tình huống không lường trước có thể ảnh hưởng xấu đến danh mục đầu tư của bạn, thì bạn có thể mua các công cụ phái sinh để bảo vệ các khoản đầu tư của mình và bù đắp cho các khoản lỗ tiềm năng. Mặc dù giá trị chính của các khoản đầu tư AAPL của bạn bị giảm về giá trị, nhưng sự gia tăng giá trị của các công cụ phái sinh quyền chọn mà bạn đã đặt sẽ bù đắp cho tổn thất chung. Tùy thuộc vào các yếu tố như kinh nghiệm và chuyên môn về các công cụ phái sinh, mà một nhà đầu tư hoặc trader có thể kiếm được lợi nhuận trong bất kỳ tình huống nào, dù là thị trường tăng hay giảm.

Việc phòng hộ có thể cứu bạn khỏi những lo lắng hoặc vấn đề hóc búa tiềm ẩn mà bạn có thể gặp phải trong hành trình đầu tư của mình. Có một hợp đồng bảo hiểm bằng cách sử dụng các công cụ phái sinh đảm bảo rằng bạn sẽ có khả năng quản lý tốt rủi ro của mình và quan trọng hơn, giúp bạn có một giấc ngủ ngon hơn!3. Đầu cơ

Các trader thường sử dụng các công cụ phái sinh để đầu cơ vào giá tiền điện tử, với mục đích chính là thu lợi nhuận từ những thay đổi về giá của loại tiền điện tử cơ sở. Chẳng hạn, một trader có thể cố gắng kiếm lời từ sự suy giảm lường trước về mức giá chung của các loại tiền điện tử bằng cách “short (bán)“ đồng coin. Bán (short) – hay bán khống (short selling) – đề cập đến hành động đặt cược dựa vào giá của chứng khoán. Đầu cơ thường được xem là tiêu cực bởi nó làm tăng mức độ biến động cho toàn bộ thị trường.

Một cách dễ dàng hơn để short là sử dụng hợp đồng phái sinh vì nó rẻ và hiệu quả về vốn hơn rất nhiều. Nếu bất cứ ai nghĩ rằng giá của một loại tiền điện tử không thể trụ vững được hoặc sẽ sớm có xu hướng giảm, thì họ có thể bán các hợp đồng phái sinh trong thị trường mở cho bất cứ ai nghĩ ngược lại (rằng thị trường sẽ có xu hướng đi lên).

Ưu điểm

  • Giao dịch có đòn bẩy (Leverage): Đây là một lợi thế rất lớn của giao dịch phái sinh nói chung và trong cả Crypto. Nó giúp gia tăng khả năng lợi nhuận của trader. Tất nhiên cũng đi kèm với rủi ro.
  • Tính đơn giản: Với giao dịch Crypto đơn thuần (Spot trading), yêu cầu trader phải có ví để lưu trữ các đồng Crypto của họ dùng để chuyển và nhận từ sàn giao dịch. Còn với Derivative crypto trading, trader có thể deposit trực tiếp tiền Fiat (hoặc 1 loại Crypto nhất định) của họ vào để giao dịch. Ví dụ: Sàn Snapex, Binance Futures trader chỉ cần nạp USDT. Trên sàn BitMEX, để được giao dịch với nhiều cặp Altcoin khác mà không cần nạp các đồng Altcoin này người dùng chỉ cần nạp Bitcoin.
  • Giao dịch 2 chiều, kiếm lợi nhuận trên cả 2 chiều của thị trường: Với spot trading, trader chỉ có lợi nhuận khi giá cả của Crypto tăng lên. Còn với Derivative trading, anh em có thể kiếm lợi nhuận trên cả 2 chiều của thị trường với các lệnh Long khi thị trường đi lên, Short khi thị trường đi xuống.

Nhược điểm

  • Nhược điểm duy nhất mà mình thấy ở loại giao dịch này đó là: Rủi ro cao hơn.
  • Dù có thể đem lại cơ hội lợi nhuận cao hơn giao dịch spot trading thông thường thông qua Leverage (đòn bẩy). Nhưng tất nhiên nó cũng tồn tại nhiều rủi ro có thể khiến các trader mất hết khoản đầu tư cho 1 lệnh giao dịch.
  • Khi giao dịch tâm lý không vững chắc: Quá hưng phấn, hoặc quá sợ hãi. Đặc biệt với các anh em trader mới vào nghề thì một lệnh cháy hay một lệnh “ăn đậm” đều tác động lớn tới tâm lý của anh em.


Giao dịch phái sinh ở đâu?  (Nguồn: cryptoviet.com)

LedgerX là sàn giao dịch tổ chức được quy định đầu tiên giới thiệu các công cụ phái sinh Bitcoin, dưới dạng hợp đồng hoán đổi và quyền chọn. Chỉ những cá nhân có tổng tài sản trên 1,000,000 USD hoặc tổng thu nhập 2 năm vượt ngưỡng 200,000 USD và những nhà đầu tư tổ chức mới có thể giao dịch trên nền tảng giao dịch của LedgerX.

Các hợp đồng tương lai Bitcoin đầu tiên được giới thiệu bởi Chicago Mercantile Exchange (CME) và Chicago Board OptionsExchange (CBOE) vào tháng 12/2017. Chicago Mercantile Exchange (CME) là sàn giao dịch phái sinh lớn nhất thế giới, xử lý hơn 20% tổng khối lượng giao dịch phái sinh trên toàn cầu. Các nhà đầu tư cá nhân muốn giao dịch hợp đồng tương lai Bitcoin của CME có thể thực hiện điều này thông qua một nhà cung cấp hoặc nhà môi giới liên kết được liệt kê ở đây. Sự khác biệt giữa các phái sinh CME và CBOE được trình bày bên dưới:


So sánh sự khác biệt. (Nguồn: cryptoviet.com)

Xét về các công cụ phái sinh được cung cấp bởi các sàn giao dịch tiền điện tử thuần túy, BitMEX, OKEx và CryptoFacilities là những người chơi chính hiện nay. Điều quan trọng cần lưu ý là, sản phẩm phái sinh được cung cấp bởi các sàn giao dịch tiền điện tử thuần túy không được quy định bởi bất kỳ khu vực tài phán nào ở thời điểm hiện tại. Điều này sẽ làm gia tăng rủi ro liên quan đến các công cụ phái sinh đó.

Ngoài ra, Bakkt là một sàn giao dịch hợp đồng tương lai tiền điện tử đang rất được mong đợi. Nó được hậu thuẫn bởi Intercontinental Exchange (ICE), sàn giao dịch lớn thứ 3 trên thế giới, sau CME và Hong Kong Exchange. Bakkt không chỉ thuộc sở hữu của công ty mẹ của Sở giao dịch chứng khoán New York (NYSE), mà còn được hỗ trợ bởi nhiều công ty nặng ký khác như Microsoft, Starbucks và Pantera Capital.

Một người chơi lớn khác đang nhắm đến lĩnh vực phái sinh là Nasdaq, sàn giao dịch chứng khoán lớn thứ hai thế giới.