UTXO

UTXO là viết tắt của đầu ra giao dịch chưa chi tiêu (UTXO). Về cơ bản, đó là số lượng tiền điện tử còn lại mà bạn nhận được từ mỗi giao dịch. Tuy nhiên, để giải thích thêm, trước tiên chúng ta nên tìm hiểu cách thức giao dịch điển hình hoạt động. Lấy Bitcoin làm ví dụ vì nó là loại tiền điện tử nổi tiếng nhất sử dụng UTXOs.

Ví dụ về giao dịch UTXO:

Giả trong ví có số dư 100 Bitcoin. Mặc dù bạn chỉ thấy một số dư duy nhất nhưng số tiền này thực sự bao gồm vài số UTXO. Bạn có thể có 4 UTXO, mỗi UTXO trị giá 25 Bitcoin, 2 UTXO trị giá 50 hoặc một bộ UTXO có giá trị 37, 18, 40 và 5 Bitcoin. Số tiền cụ thể không phải là vấn đề, nhưng chúng phải cộng vào tổng số dư của bạn, trong trường hợp này là 100.

Giả sử bạn mua một chiếc xe mới và Porche có giá 35 Bitcoin là lựa chọn của bạn. Ví của bạn chỉ chứa UTXO tương đương 15, 17, 28 và 40 Bitcoin mỗi loại. Bạn không thể có giá trị chính xác 35 Bitcoin.

Không thể phân chia UTXO, vì vậy, không có cách nào để trả chính xác 35 Bitcoin để mua xe.

Thay vào đó, bạn phải chi tiêu 40 Bitcoin UTXO. Với vấn đề như vậy, mạng gợi ý 2 UTXO mới: 35 Bitcoin và 5 Bitcoin. Đại lý xe hơi nhận được UTXO 35 Bitcoin trong khi bạn nhận được 5 Bitcoin UTXO dưới dạng chuyển đổi.

Bạn cũng có thể chi tiêu các UTXO 17, 28 Bitcoin và nhận 10 Bitcoin khi bạn chuyển đổi. Một giao dịch có thể sử dụng bất kỳ sự kết hợp UTXO nào, tuy nhiên, không có quyền kiểm soát loại nào.

Giống như bạn có thể chia UTXO thành các trường hợp riêng biệt, bạn cũng có thể kết hợp chúng trong các giao dịch lớn hơn, tạo ra ít hơn trên mạng.

 

UTXO giống như tiền mặt.

Mỗi UTXO có thể được so sánh với một hóa đơn hoặc đồng xu. Nếu bạn có 50 đô la tiền mặt, có một số cách kết hợp khác nhau mà bạn có thể có:

  • Một tờ 50 đô la duy nhất.
  • Năm tờ 10 đô la.
  • Mười tờ 5 đô la.
  • Bốn tờ 10 đô la và hai tờ 5 đô la.
  • và tương tự như thế…

Trong mỗi trường hợp này, mặc dù có số lượng hóa đơn khác nhau, bạn luôn có chính xác 50 đô la. UTXO cũng hoạt động theo cách tương tự; khi bạn thấy một số dư trong ví tiền điện tử của mình, số dư này thực sự có thể được tạo thành từ bất kỳ số lượng UTXO nào, dựa trên lịch sử giao dịch trước đây của bạn. Khi được cộng lại với nhau, các UTXO này cộng lại thành tổng số dư được giữ trong địa chỉ ví cụ thể của bạn.

 

Phí giao dịch cũng được bao gồm trong các giao dịch và trừ khỏi UTXO mà bạn nhận được dưới dạng thay đổi. Phương trình trông giống như thế này:

UTXO mới = (Tổng số UTXO trong giao dịch) – (Số giao dịch) – (Phí giao dịch)

Tiếp tục ví dụ với tính phí giao dịch 1 Bitcoin:

UTXO mới = (17 + 18) – (35) – (1) = 9 Bitcoin

Tương tự tiền mặt, UTXO không thể phân chia được. Cụ thể, một ly cà phê có giá 4,75 USD. Nếu bạn chỉ có tờ 10 USD thì bạn phải trà thừa bằng cách đưa tờ 10 USD cho người bạn và nhận lại tiền thừa – trường hợp này tương đương với 5,25 USD.  

UTXO hoạt động với cách thức tương tự. Bạn không thể xé một phần của tờ 10 USD để đưa ra thanh toán cho ly cà phê mà mình vừa mua, bạn cũng không thể gửi một phần UTXO đi. Bạn muốn gửi cho ai đó 4,75 BTC nhưng chỉ có UTXO trị giá 10 BTC trong ví của bạn, bạn cần gửi đi toàn bộ UTXO cho người nhận để nhận về số tiền lẻ của mình, y hệt như cách chúng ta thanh toán tiền mặt. Quá trình này tất nhiên được giao thức Blockchain xử lý và bạn không cần phải tin tưởng người nhận liệu có trả lại tiền dư cho mình hay không. Bạn thực hiện chuyển khoản này và người nhận sẽ chỉ nhận được 4,75 BTC và số còn lại 5.25 BTC sẽ được gửi trở lại địa chỉ của bạn dưới dạng một UTXO mới với trị giá nhỏ hơn.  

Khi bạn muốn gửi 14,75 BTC cho ai đó? Tương tự với tiền mặt, bạn cũng cần gửi hai UTXO, một cái sẽ được sử dụng hết và một cái sẽ yêu cầu thay đổi rồi gửi lại cho bạn dưới dạng một UTXO mới.


Mô hình UTXO. (Nguồn: fiahub.com)

Phép so sánh rằng tiền mặt và UTXO tương tự nhau có thể khá hữu dụng trong việc giải thích khái niệm, nhưng một số điểm khác biệt tương tự bị phá vỡ.  

Trước hết, những giao dịch được thực hiện trên Blockchain cũng yêu cầu thanh toán trả phí giao dịch và được khấu trừ số tiền thay đổi mà bạn được nhận, không giống với khi tiến hành thanh toán bằng tiền mặt.  

Sau đó, hai hoá đơn fiat và tiền xu có giá trị ổn định; bạn sẽ không thể nhận được hoá đơn 5,25 USD dưới dạng tiền lẻ khi thanh toán ly cà phê của mình. Ngược lại thì UTXO sẽ có thể ở hìnht hái của bất kỳ số lượng nào. 

Số liệu trực tuyến

Kiểm tra và theo dõi UTXO là một cách tuyệt vời để lấy dữ liệu về hoạt động trên chuỗi. Kích thước, độ tuổi và số lượng UTXO được chuyển trên một chuỗi khối nhất định cung cấp một số tín hiệu hấp dẫn, đã được chuyển thành một số chỉ số cốt lõi trên chuỗi.


Biểu đồ Bitcoin: UTXO Realised Price Distribution (May 7 2020) – Phân bố lợi nhuận dựa trên chỉ số UTXO. (Nguồn: gfsblockchain.com)

Thay đổi điều chỉnh

Khái niệm thay đổi rất quan trọng để hiểu một số chỉ số trên chuỗi, đặc biệt là các bộ lọc và điều chỉnh. Bởi vì thay đổi yêu cầu các UTXO mới phải được tạo và chuyển đi, nó có thể gây nhiễu cho các chỉ số trên chuỗi xem xét số lượng và kích thước của các UTXO (chẳng hạn như SOPR hoặc Coin Days bị phá hủy). Do đó, việc xác định và điều chỉnh sự thay đổi cung cấp một tín hiệu thực tế hơn về hoạt động kinh tế trên chuỗi.