Tiền pháp định FIAT

FIAT là đồng tiền pháp định của một quốc gia, là đồng tiền được phát hành và bảo hộ bởi chính phủ của quốc gia đó. Nhằm mục đưa vào lưu thông làm trung gian để trao đổi hàng hoá với nhau. Bất kỳ một quốc gia nào cũng có một đồng tiền pháp định FIAT riêng.

Ví dụ: Việt Nam có đồng tiền pháp định là Việt Nam Đồng (VND); Mỹ có đồng tiền pháp định là USD; Anh có đồng tiền pháp định là Bảng Anh (GBP); Thái Lan có đồng tiền pháp định là Đồng Bạc Thái (THB)…

Đồng Euro vẫn được coi là một đồng tiền pháp định, thay vì nó được bảo hộ bởi một quốc gia thì nó được bảo hộ bởi liên minh các quốc gia, cụ thể là EU. Mặc dù Brexit đã xảy ra ở EU nhưng đồng EURO vẫn còn giá trị của nó.

 Tiền FIAT. (Nguồn: moneyhub.vn)

Trong lịch sử có ghi lại, Trung Quốc là quốc gia đầu tiên sử dụng đồng tiền pháp định FIAT trong lưu thông. Ban đầu, vào thế kỷ 11, ở tỉnh Tứ Xuyên người ta đã biết dùng tiền giấy để mua bán trao đổi nhung lụa, vàng và bạc.

Đến Thế kỷ 13, Kublai Khan (Hốt Tất Liệt) lên nắm quyền và quyết định dùng tiền giấy làm đồng tiền chính trong lưu thông, mua bán và trao đổi hàng hoá. Nhiều nhà sử học cho rằng việc sử dụng tiền pháp định quá sớm cộng với chưa có kiến thức trong cách vận hành đồng tiền này đã khiến đế chế Mông Cổ sụp đổ.

Đến Thế kỷ 17, tại châu Âu cũng bắt đầu có vài quốc gia bắt đầu sử dụng đồng tiền pháp định thay cho Vàng. Trong đó, Tây Ban Nha, Thuỵ Điển và Hà Lan là 3 quốc gia đầu tiên áp dụng tiền pháp định. Tuy nhiên, Thuỵ Điển đã thất bại trong việc phổ biến đồng tiền này và quay trở lại sử dụng Bảng vị bạc để lưu thông.

Đến Thế kỷ 19, Mỹ và các thuộc địa của Mỹ đã bắt đầu áp dụng đồng tiền pháp định làm đồng tiền trung gian thanh toán bên cạnh Vàng. Nhưng vẫn còn một số hạn chế do kết quả mang lại chưa thật sự ấn tượng. Việc đó kéo dài đến thế kỷ 20 năm 1933 thì chính phủ Hoa Kỳ tuyên bố chấm dứt việc đổi tiền giấy lấy Vàng.

Vào năm 1972 dưới thời Tổng thống Nixon ông đã tuyên bố bỏ chế độ Bảng vị Vàng và tiền giấy pháp định là đồng tiền chính của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Lúc này, các quốc gia khác mới bắt đầu thay thế và lan toả ra toàn cầu bằng sử dụng tiền pháp định.

Tiền FIAT không được tạo ra từ bất kỳ hàng hóa vật chất nào, mà bởi niềm tin của người dân nắm giữ nó và dựa trên tuyên bố của Chính phủ. Nó được xem như công cụ tài chính cho phép mọi người giao thương mua bán hàng hóa và dịch vụ khi họ cần mà không phải trao đổi hàng hóa để lấy hàng hóa.

Giá trị của tiền FIAT phụ thuộc vào nền kinh tế của một quốc gia và cách điều hành cũng như tác động của một quốc gia đó. Ví dụ một quốc gia đang gặp bất ổn chính trị có khả năng đồng tiền suy yếu và giá cả hàng hóa tăng cao khiến người dân khó mua sản phẩm khi có nhu cầu.

Do đó, tiền FIAT hoạt động tốt khi người dân có đủ tin tưởng vào khả năng của đồng tiền đó để hoạt động như một phương tiện lưu trữ (tiết kiệm) cho nhu cầu sử dụng trong tương lai. Chính phủ và ngân hàng trung ương tác động trực tiếp lên tiền FIAT. Vì vậy, chính phủ và ngân hàng có thể tác động làm giảm sự ảnh hưởng của các sự kiện tài chính và khủng hoảng bằng các công cụ điều chỉnh lãi suất, in thêm tiền hoặc tạo ngân hàng dự trữ.

4.1. Ưu điểm

  • Không khan hiếm như Vàng khi mà có thể in thêm bất kỳ lúc nào thị trường cần.
  • Chi phí để tạo ra tiền giấy pháp định rẻ hơn so với tiền dựa trên vàng hoặc hàng hoá trung gian khác.
  • Giao thương quốc tế được dễ dàng khi có thể chuyển đổi linh hoạt giữa các đồng ngoại tệ với nhau.
  • Chính phủ có thể linh hoạt in thêm khi có sự kiện kinh tế khẩn cấp, đồng thời kiểm soát được nền kinh tế thông qua tiền pháp định.

4.2. Nhược điểm

  • Tiền pháp định không có giá trị nội tại. Giá trị của tiền pháp định chỉ dựa trên quyền lực của nhà nước. Một khi Chính phủ sụp đổ thì tiền pháp định sẽ sụp đổ theo. Không thể đổi sang hàng hoá khác được.
  • Rủi ro khi không kiểm soát được thị trường. Lịch sử đã cho thấy nhiều quốc gia đã sụp đổ so không kiểm soát được thị trường bằng tiền pháp định vì đòi hỏi một chuyên gia có kiến thức sâu rộng.
  • Tính tập trung vào một số bộ phận quản lý khiến đồng tiền này không trở nên minh bạch và bị can thiệp bởi yếu tố con người.

Tiền pháp định được chấp nhận rộng rãi trên khắp thế giới và bạn có thể dùng chúng để mua hầu hết các loại hàng hóa hay dịch vụ. Tiền pháp định bao gồm tiền giấy, tiền xu, tín dụng, khoản vay hoặc trái phiếu. Nếu bạn nộp đơn xin cấp thẻ tín dụng hoặc khoản vay cá nhân và được chấp thuận, khoản tiền tín dụng hoặc số tiền bạn nhận được là một hình thức thanh toán vì bạn đang sử dụng tiền dựa trên cơ sở đảm bảo và thỏa thuận rằng bạn sẽ hoàn trả lại số tiền đó – thường với lãi suất kèm theo.

Bạn cũng có thể chuyển tiền pháp định sang những loại tiền khác khi bạn đang đi nghỉ mát, du lịch hoặc gửi tiền trên khắp thế giới. Dịch vụ chuyển tiền quốc tế cho phép mọi người có thể thanh toán và chuyển tiền có tính phí.

Mặc dù không thể mua Crypto bằng một cách chính thống nhưng vẫn có thể mua thông qua nhiều cách khác. Hiện nay, có thể mua qua các nền tảng giao dịch hoặc sàn giao dịch tiền ảo để đổi Fiat sang Crypto như:

Remitano

Remitano có thể biết đến là nơi giao dịch tiền Crypto lớn nhất tại nước ta. Tại đây, bạn có thể mua hoặc bán đồng Crypto cho người khác như chợ giao thương.

Binance

Binance được biết đến là sàn giao dịch tiền ảo lớn nhất trên thế giới. Tại đây, bạn có thể mua các loại tiền ảo khác nhau bằng thẻ tín dụng hoặc Visa/ Mastercard.

Hệ thống bản vị vàng cho phép chuyển đổi tiền giấy thành vàng. Thực tế, tất cả tiền giấy được bảo đảm bằng một lượng vàng hữu hạn do chính phủ nắm giữ. Trong một hệ thống tiền dựa trên hàng hóa, chính phủ và ngân hàng chỉ có thể đưa thêm tiền vào nền kinh tế nếu họ nắm giữ một lượng vàng dự trữ bằng về giá trị. Với hệ thống này, chính phủ bị hạn chế khả năng in tiền và tăng giá trị cho tiền vốn chỉ dựa trên các yếu tố kinh tế.

Mặt khác, trong hệ thống tiền pháp định, tiền có thể không được chuyển đổi sang bất kỳ thứ gì khác. Với tiền pháp định, chính quyền có thể trực tiếp tác động đến giá trị của tiền và gắn nó vào các điều kiện kinh tế. Chính phủ và ngân hàng trung ương có quyền kiểm soát nhiều hơn đối với hệ thống tiền tệ và có thể phản ứng trước các dạng sự kiện tài chính và khủng hoảng bằng các công cụ khác nhau, như tạo ngân hàng dự trữ phân đoạn và thực hiện nới lỏng định lượng.

Những người ủng hộ hệ thống bản vị vàng cho rằng hệ thống tiền dựa trên hàng hóa ổn định hơn bởi vì nó được bảo đảm bởi một cái gì đó thực sự là vật chất và có giá trị. Những người ủng hộ hệ thống tiền fiat phản đối vì tính bất ổn của giá vàng. Trong ngữ cảnh hệ thống bản vị vàng, giá trị của tiền dựa trên hàng hóa và tiền fiat có thể biến động. Nhưng với một hệ thống tiền fiat, chính phủ có sự linh hoạt hơn để đối phó với một trường hợp kinh tế khẩn cấp.

Tiền pháp định

  • Là loại tiền vật lý (tiền xu hoặc tiền giấy) hoặc một khoản tín dụng.
  • Không giới hạn nguồn lưu thông.
  • Mang tính tập trung.
  • Được phát hành bởi chính phủ.

Tiền mã hóa

  • Là loại tiền kỹ thuật số.
  • Giới hạn nguồn lưu thông.
  • Mang tính phân cấp.
  • Được phát hành bởi mạng lưới người dùng máy tính.

Ví điện tử ở đây là MoMo, ZaloPay, ShopeePay, ViettelPay… Thật chất tiền trong ví điện tử là một dạng hình thái khác của tiền pháp định. Vì tỷ lệ quy đổi trong ví điện tử được quy đổi theo tỷ lệ 1:1 so với tiền pháp định và được pháp luật quốc gia đó bảo hộ.

Không chỉ riêng ví điện tử mà tiền trong tài khoản ngân hàng, khoản tín dụng như khoản vay, thẻ tín dụng, trái phiếu là một dạng hình thái của tiền pháp định FIAT mà thôi.

Thật khó để nói trước được điều gì sẽ xảy ra trong tương lai, tuy nhiên thời điểm hiện tại thì crypto đang tồn tại song song bên cạnh đồng tiền pháp định. Hiện tại chúng bổ trợ cho nhau trong lưu thông, người ta mua crypto đầu cơ kiếm lợi nhuận, từ crypto quy đổi sang tiền pháp định để mua sắm hàng hoá. Nhiều người vẫn xem crypto là một kênh đầu tư thay vì xem nó là một đồng tiền mới trong tương lai.

Rất khó để FIAT bị thay thế hoàn toàn vì nó ảnh hưởng đến chế độ của một quốc gia, không kiểm soát được tiền tệ nếu phi tập trung nó sẽ rất dễ khiến xã hội rơi vào bất ổn.

11.1. Vụ sụp đổ của đồng tiền Dollar Zimbabwe

Có thể nói giai đoạn cực kỳ tồi tệ đối với Zimbabwe là từ năm 2007 đến 2009. Bởi tình trạng lạm phát đã bị đến mức báo động, thậm chí tỷ lệ lạm phát có lúc lên đến 50%/ tháng. Thất nghiệp lên đến 80% dẫn đến hệ thống giáo dục, y tế bị sụp đổ theo.

Lạm phát ở Zimbabwe . (Nguồn: boombastis.com)

Điều đó bắt buộc đất nước này phải tung ra đồng tiền có mệnh giá là 100 tỷ đô Zimbabwe để giao thương được thuận tiện hơn. Dưới đây là vật giá các mặt hàng cơ bản khi gặp lạm phát:

  • 1 ổ bánh mì có giá 30,000 tỷ.
  • 3 quả trứng gà có giá 100 tỷ.
  • 1 chai dầu ăn có giá 5 tỷ.
  • 1 lon nước ngọt Coca Cola có giá 20 triệu.
  • 1 cuộn giấy vệ sinh có giá 5 triệu.

11.2. Vụ sụp đổ của đồng tiền Bolivar tại Venezuela

Lạm phát ở Venezuela. (Nguồn: dantri.com.vn)

Thời kỳ siêu lạm phát của quốc gia này diễn ra từ năm 2014 đến năm 2017. Vào năm 2017 thì tỷ lệ lạm phát lên đến 4.000%, năm 2018 lạm phát 1,7 triệu %. Các con số lớn đến nổi Chính Phủ Venezuela quyết định không công khai con số lạm phát nữa.

Nhiều người lao động đã lựa chọn chơi game để lấy vật phẩm, sau đó đổi lấy USD cho các người chơi quốc tế thay vì đi làm. Chơi game vào thời điểm đó có thể giúp người lao động kiếm được nhiều tiền hơn so với đi làm văn phòng.

Chính Phủ Venezuela đã tung ra đồng tiền Bolivar mới vào tháng 8/2018. Tỷ lệ quy đổi là cứ 100,000 Bolivar cũ sẽ đổi được 1 Bolivar cũ nhằm hạn chế lạm phát.