DeFi

DeFi - Decentralized Finance (thường được gọi là tài chính phi tập trung) là một hình thức tài chính dựa trên blockchain, không phụ thuộc vào các bên trung gian tài chính trung ương như người môi giới, sàn giao dịch hoặc ngân hàng để cung cấp các công cụ tài chính truyền thống, mà thay vào đó sử dụng các hợp đồng thông minh trên blockchain, loại phổ biến nhất là Ethereum.

Nền tảng DeFi cho phép mọi người cho vay hoặc đi vay từ những người khác, đầu cơ dựa theo sự biến động giá trên một loạt các tài sản sử dụng phái sinh, thương mại tiền mã hóa, bảo đảm chống lại rủi ro và kiếm được lãi trong những tài khoản giống như sổ tiết kiệm.

Vào tháng 6/2020, bên cạnh lãi suất thanh toán thông thường của người cho vay, Compound Finance bắt đầu thưởng người cho vay và người đi vay tiền mã hóa trên nền tảng của nó bằng một loại tiền mã hóa mới có tên là COMP token. 

Loại tiền này không chỉ được sử dụng cho việc quản lý của nền tảng Compound mà còn giao dịch được trên các sàn giao dịch tiền mã hóa. Các nền tảng khác cũng làm theo, tung ra hiện tượng được gọi là "canh tác lợi nhuận" (yield farming) hoặc "khai thác thanh khoản" (liquidity mining), trong đó các nhà đầu cơ tích cực chuyển tài sản tiền điện tử giữa các tổ hợp tài sản (pools) khác nhau trong một nền tảng và giữa các nền tảng khác nhau để tối đa hóa tổng lợi nhuận, không chỉ bao gồm lãi và phí mà còn cũng là giá trị của các mã token bổ sung nhận được dưới dạng phần thưởng.

Vào tháng 7/2020, tờ The Washington Post đã viết một bài báo sơ lược về tài chính phi tập trung bao gồm các chi tiết về canh tác lợi nhuận (Yield Farming), tỷ suất hoàn vốn và những rủi ro liên quan. 

Vào tháng 9/2020, tờ Bloomberg viết rằng Defi chiếm 2/3 những thay đổi về giá cả của thị trường tiền mã hóa và rằng mức Defi đã đạt 9 tỷ đô la Mỹ. Ethereum đã chứng kiến sự gia tăng các nhà phát triển trong năm 2020 do sự quan tâm ngày càng tăng đối với DeFi.

DeFi đã thu hút các nhà đầu tư mạo hiểm lớn như Andreessen Horowitz, Bain Capital Ventures và Michael Novogratz.

Dễ tiếp cận

Với mô hình tài chính truyền thống, bạn phải bỏ tiền mới có thể tận dụng được hết nguồn lực của hệ sinh thái. Ví dụ như người không có cơ hội giao dịch nhiều với ngân hàng thì sẽ không thể trở thành khách hàng VIP của ngân hàng đó. Do đó, họ đến ngân hàng giao dịch, họ sẽ không thể hưởng những đặc quyền chỉ dành cho khách hàng VIP.

Còn với DeFi, bạn hoàn toàn có thể tiếp cận được tối đa hệ sinh thái mà Defi mang lại mà không tốn bất cứ chi phí nào.

Khả năng tương tác

Mô hình này hướng đến cộng đồng nên khả năng tương tác giữa những người nằm trong hệ sinh thái DeFi rất cao.

Ví dụ: Những nhà đầu tư trên sàn giao dịch Binance có thể giao lưu với nhau để học hỏi kinh nghiệm.

Hoặc một số nhà đầu tư vào Stablecoin hoàn toàn có thể tạo nên một cộng đồng tiền điện tử nào đó và mang lại lợi nhuận cho cộng đồng.

Tính riêng tư

Riêng tư là đặc trưng của bất kỳ mô hình nào sử dụng công nghệ Blockchain. Bạn có thể sở hữu một ví lưu trữ tiền điện tử không cần phải định danh. Thậm chí, bạn được phép thực hiện chuyển tiền mà không cần biết người chuyển là ai và người nhận là ai.

Tính minh bạch

Với mô hình tài chính phi tập trung, ai cũng có thể kiểm tra được 1 giao dịch bất kỳ thông qua mã transaction chuyển tiền.

Tính công bằng

Các lệnh thực hiện chuyển tiền của người tham gia đều như nhau, được áp dụng dựa trên một cơ sở các modules đã thiết lập trước. Tại DeFi sẽ không có sự phân biệt ai sở hữu nhiều tiền điện tử hơn hay ai ít hơn như là ngân hàng truyền thống.

Toàn quyền kiểm soát

Các mạng phân tán này cho phép người dùng có toàn quyền kiểm soát tài sản và dữ liệu của chính họ và giá trị được chuyển từ người này sang người khác mà không cần phải thông qua các bên trung gian như ngân hàng và các tổ chức tài chính khác. Người dùng là những người duy nhất nắm giữ chìa khóa ví của họ và kiểm soát tiền của họ.

Với việc kiểm soát tốt hơn dữ liệu cá nhân của bạn, các giải pháp DeFi có thể thúc đẩy một thời đại mới của các dịch vụ tài chính phù hợp hơn với khách hàng.

Tính mở

Một trong những tính năng quan trọng nhất của DeFi thu hút người dùng là tính mở của nó. DeFi không tuân theo các nguyên tắc truy cập thông thường được áp dụng trong tài chính truyền thống. Ngược lại, nó tuân theo mô hình truy cập mở, không cần sự cho phép. Bất kỳ cá nhân nào cũng có thể truy cập vào các giải pháp DeFi thông qua kết nối internet và ví tiền điện tử. Với hai yếu tố này, bạn có thể tận dụng DeFi bất kể vị trí địa lý hoặc thời gian. Do đó, DeFi có thể chào đón hầu hết mọi cá nhân tham gia vào hệ thống tài chính.

Tính minh bạch

Với DeFi, mọi giao dịch đều phải được công khai cho những người dùng khác trên mạng. Các mã nguồn mở cho phép bất kỳ ai cũng có thể xem và truy xuất nguồn gốc giao dịch.

Tính phi tập trung

Các giao thức DeFi được xây dựng trên các blockchain công khai. Các blockchain này được điều hành bởi hàng nghìn nodes - các máy tính chạy phần mềm của blockchain - trải rộng trên toàn cầu, do đó hầu như không thể kiểm duyệt hoặc ngăn chặn chúng.

Trên lớp cơ sở phân quyền này, các nền tảng DeFi được xây dựng để được quản lý bởi một cộng đồng người dùng và không được kiểm soát tập trung. Người dùng trở thành chủ sở hữu của các ứng dụng tài chính của họ, họ có thể tham gia vào các quyết định quan trọng, bao gồm tự đề xuất các thay đổi và hưởng lợi từ sự phát triển và thành công của nó. Không một bên tập trung nào có thể đơn phương nắm quyền kiểm soát quỹ hoặc thay đổi các quy tắc của trò chơi.

Ứng dụng DeFi trên Ethereum

  • Ứng dụng DeFi mượn tiền & cho vay: Aave, Compound, Oasis.
  • Ứng dụng DeFi hoán đổi token: Uniswap, Matcha, 1inch.
  • Ứng dụng DeFi về giao dịch và dự đoán: Polymarket, Augur, Loopring, dYdX.
  • Ứng dụng DeFi về các khoản đầu tư: Token Sets, PoolTogether, Index Coop.
  • Ứng dụng DeFi về thanh toán: Tornado cash, Sablier.
  • Ứng dụng DeFi về bảo hiểm: Nexus Mutual, Etherisc.
  • Ứng dụng DeFi về danh mục đầu tư: Zapper, Zerion, Rotki.
  • Ứng dụng DeFi huy động vốn từ cộng đồng: Gitcoin Grants.

Ứng dụng DeFi trên Ethereum. (Nguồn: Dautu.io)

Ứng dụng DeFi trên Near

Các dự án DeFi trên nền tảng blockchain của Near nổi bật nhất đó là:

  • Skyward Finance: Huy động vốn và tạo cho người dùng những cơ hội để có thể kiếm được lợi nhuận
  • Ref Finance: Trao đổi phi tập trung (DEX), giao thức cho vay, công ty phát hành tài sản tổng hợp…
  • Rainbow Bridge: Cầu nối giữa NEAR và Ethereum, giúp trao đổi tài sản giữa NEAR và Ethereum.
  • OIN Finance: Nền tảng phát hành stablecoin phi tập trung.

Ứng dụng DeFi trên Near. (Nguồn: Dautu.io)

Ứng dụng DeFi trên Solana

Các ứng dụng DeFi nổi bật nhất được tạo ra từ hệ sinh thái Solana đó là:

  • Serum – the DEX: Sàn giao dịch phi tập trung (DEX), cho phép người dùng giao dịcch giữa các blockchain khác nhau.
  • Raydium: cũng là một sàn giao dịch phi tập trung.
  • Oxygen: Ứng dụng cho vay và mượn tiền.
  • Saber: Sàn giao dịch phi tập trung dành riêng cho các stablecoin.

Ứng dụng DeFi trên Solana. (Nguồn: Dautu.io)

Dự án DeFi trên Polkadot

Có vô số DApp (ứng dụng DeFi) được tạo ra trên hệ sinh thái Polkadot, điển hình phải kể tới như: PolkaBTC, Kusama, Moonbeam, Polkastarter, Polkaswap, Bridge Mutual, RioChain, Acala, Banksy Finance…

Các dự án DeFi trên Polkadot. (Nguồn: Dautu.io)

Dự án DeFi trên Cardano

List các dự án tài chính phi tập trung trên Cardano phải kể tới như: DOEX, Cardax, SundaeSwap, Liqwid, ADAX, ErgoDEX, MELD, Indigo Protocol, Card Wallet….

Các dự án DeFi trên Cardano. (Nguồn: Dautu.io)

Dự án DeFi trên Avalanche

Các dự án DeFi nổi bật trên Avalanche bao gồm: BenQi, Trader Joe, Pangolin, YieldYak, Snowball…

Dự án DeFi trên Avalanche. (Nguồn: Dautu.io)

Yield Farming (Canh tác năng suất)

Yield Farming là thuật ngữ để chỉ những người tạo ra được nhiều lợi nhuận nhất có thể từ tài sản đã đầu tư bằng việc cung cấp thanh khoản cho các giao thức DeFi (Decentralized Finance – Tài chính Phi tập trung).

Yield Farming chủ yếu được thực hiện bằng cách sử dụng token ERC20 trên Ethereum và phần thưởng cũng giống vậy. Có một số giao thức sẵn có trong hệ sinh thái DeFi cho phép người dùng trên toàn cầu khóa crypto của họ và kiếm tiền từ đó. Farmer sẽ liên tục chuyển tiền của chính họ theo các giao thức khác nhau để kiếm lợi nhuận cao cho mình.

Liquidity Mining (Khai thác thanh khoản)

Hình thức kiếm tiền bằng cách gửi tiền vào trong một nền tảng, nền tảng đó sinh lời và bạn sẽ được chia lời phần lợi nhuận đó. Phần thưởng này thường là Governance token.

Margin Trading (Giao dịch ký quỹ)

Trong thị trường chứng khoán truyền thống, có một khái niệm gọi là giao dịch trong ngày. Bạn sẽ trả một số tiền nhất định cho người môi giới và bạn được đầu tư gấp nhiều lần số tiền đó. Vào cuối ngày, bạn sẽ phải trả lại số tiền đã vay kèm theo phí, số tiền dư còn lại sau khi đầu tư thành công sẽ là lợi nhuận của bạn.

Một số nhà cung cấp dịch vụ DeFi cho phép bạn thực hiện giao dịch ký quỹ, thay vì là cổ phiếu thì trong thế giới crypto bạn sử dụng tiền điện tử.

Defi về bản chất là một cấu trúc nhiều lớp (Layer) được xếp chồng lên nhau. Defi hoạt động trơn tru nhờ sự kết hợp và tương tác giữa các layer. Ngược lại, nếu 1 trong các layer gặp vấn đề, sự cố sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến layer kế nó.

Về cơ bản, DeFi được chia thành 5 lớp:

  • Settlement Layer: Bao gồm blockchain và tài sản gốc (coin) của nó. Ví dụ: BTC trên blockchain Bitcoin, ETH trên blockchain Ethereum, DOT trên blockchain Polkadot.
  • Asset layer: Bao gồm tài sản được phát hành trên Settlement Layer (các token).
  • Protocol Layer: Là lớp giao thức cung cấp chuẩn mực cho các nhánh khác nhau của DeFi (Dex, Derivatives, Asset management). Nói cách khác, đây là một bộ smart contract mà các tổ chức/cá nhân có thể sử dụng để tiếp tục phát triển các sản phẩm của mình.
  • Application Layer: Bao gồm các ứng dụng được phát triển dựa trên Protocol layer. Ví dụ: có nhiều Dex nhưng có dex chuyên giao dịch stablecoin (Curve), dex giao dịch nhiều loại token erc-20 (Uniswap)….
  • Aggregation Layer: Một platform kết nối nhiều app và protocol, nhằm cung cấp các công cụ hoặc dịch vụ so sánh liên quan, giúp người dùng thực hiện nhiều công việc phức tạp. Ví dụ: 1inch tổng hợp dex nào cho giá token tốt nhất hoặc furucombo cho phép thực hiện giao dịch trên nhiều sàn khác nhau chỉ trong 1 click.

Cấu trúc DeFi. (Nguồn: marginatm.com)

Hiện nay DeFi đã phát triển ra rất nhiều hệ sinh thái. Bạn cứ tưởng tượng nếu như ngoài đời sống của chúng ta xoay quanh những vấn đề tài chính nào thì trong DeFi cũng có thứ đó.

Mảng Decentralized Stablecoins

Stablecoin tận dụng lợi thế của blockchain và chuyển giao giá trị ngang hàng trong khi người sử dụng không phải chịu sự biến động cao như từ các cryptocurrency khác. Như vậy, các stablecoin sẽ được phát hành theo hình thức phi tập trung.

Stablecoin chia thành 2 thế hệ: 

  • Stablecoin 1.0 là các đồng tiền ổn định được phát hành dựa trên tài sản thế chấp là các commodity tập trung như đô la USD, vàng (USDT, USDC, TUSD,..).
  • Stablecoin 2.0 (Decentralized Stablecoins) được phát hành dựa vào sự thế chấp của các loại crypto (DeFi) khác. Hiểu đơn giản anh em có thể thế chấp 1 lượng crypto của mình để phát hành ra stablecoin (có số lượng nhỏ hơn).

Trong các dự án Stablecoin 2.0 đó, họ thường có 1 token quản trị, gọi là Governance token. Đây chính là token mà bạn có thể đầu tư.

Dự án: MakerDAO (MKR), Terra (LUNA), Just (JST), Reserve (RSR), Kava (KAVA), Venus (XVS).

Mảng Decentralized Lending & Borrowing (Vay và cho vay)

Đây là nền tảng vay & cho vay phi tập trung, hai chủ thể chính trong Lending & Borrowing là:

  • Lenders (depositors): Sử dụng các tài sản hoặc tiền để cho các Borrower vay với tỉ lệ lãi suất nhất định. Sau 1 khoảng thời gian, họ sẽ nhận lại được vốn gốc và lãi suất như thoả thuận ban đầu.
  • Borrowers (loan takers): Vay tiền hoặc tài sản từ các Lender và sẵn sàng trả lãi cho số tiền đó.

Thị trường cho vay trên blockchain làm giảm rủi ro đối tác, làm cho việc vay và cho vay rẻ hơn, nhanh hơn và luôn có sẵn cho nhiều người.

Dự án: AAVE, MakerDAO, Osis, BZRX, Fulcrum, Compound, Dharma, Cred, ETHLend, Constant…

Top 8 nền tảng vay và cho vay hiện nay. (Nguồn: DeFi Pulse)

Mảng Decentralized Insurance (Bảo hiểm)

Decentralized Insurance là hình thức bảo hiểm phi tập trung cho những người dùng trong các ứng dụng DeFi. 

Nếu như trong bảo hiểm truyền thống, chúng ta luôn có 2 bên:

  • Bên thứ 1: Là những người đi mua bảo hiểm.
  • Bên thứ 2: Là những đại lý, những người bán bảo hiểm, những người phân tích rủi ro cũng như sẽ bồi thường cho bạn khi rủi ro xảy ra.

Thì trong DeFi, chúng ta muốn một sự phân quyền, phi tập trung, vì vậy bảo hiểm trong DeFi sẽ có 3 bên: 

  • Người mua bảo hiểm: Là những người muốn bảo vệ bản thân khỏi những rủi ro khi tham gia vào không gian mã hóa, hay các sản phẩm liên quan tới DeFi. Họ sẽ mua bảo hiểm liên quan và khi có sự cố xảy ra thì họ sẽ được bồi thường theo hợp đồng trong Smart Contract.
  • Người đánh giá rủi ro: Là những người tin tưởng hệ thống này, họ sẽ bỏ tiền ra bảo hiểm cho những người khác. Khi người mua bỏ tiền ra mua bảo hiểm thì số tiền này sẽ được chia cho những người đánh giá rủi ro này.
  • Người đánh giá yêu cầu bồi thường: Những người sẽ đánh giá yêu cầu bồi thường của bạn có được chấp nhận hay không.

3 bên này sẽ phối hợp với nhau và cùng phân chia rủi ro trong toàn bộ hệ thống bảo hiểm phi tập trung.

Dự án: Hakka Finance (3F Mutual), Yearn Insurance, Nexus Mutual, Opin, Cover, Union,  insurAnce Protocol,…

Mảng Decentralized Oracles

Oracle là một hệ thống cung cấp dữ liệu theo thời gian thực cho các blockchain và smart contract. Nhờ Oracle, blockchain và smart contract (on-chain) có thể tương tác với dữ liệu bên ngoài (off-chain). 

Nói cách khác thì Oracle hoạt động như một nguồn dữ liệu được gửi đến các hợp đồng thông minh (smart contract). Qua đó, chúng được phép truy cập vào dữ liệu thực tế nằm ngoài hệ sinh thái Blockchain. Thông thường là thông tin giá tài sản tại một thời điểm thực tế.

Dự án: Chainlink (LINK), Band Protocol (BAND), DIA, Tellor (TRB).

Mảng Decentralized Exchange (DEX)

DEX (Decentralized Exchange) là các sàn giao dịch tiền điện tử được xây dựng và hoạt động một cách phi tập trung trên nền tảng Blockchain. DEX cho phép việc giao dịch mua bán được diễn ra ngang hàng ngay trên mạng lưới Blockchain mà không cần thông qua bất kỳ tổ chức trung gian nào.

Nhóm này chắc chắn đã rất quen thuộc với bạn, vì nó được phát triển từ 2017. Với tới nay, chúng cũng được phân hóa làm nhiều loại khác nhau.

Dự án: Sushiswap (SUSHI), Uniswap (UNI), 1Inch, Balancer (BAL), Curve (CRV), Kyber Network, Ren, IDEX, Binance DEX, Bancor, Nash, 0x…

Top 8 sàn giao dịch phi tập trung phổ biến. (Nguồn: DeFi Pulse)

Mảng Liquidity Mining

Liquidity Mining là hình thức cho phép người dùng kiếm lợi nhuận bằng cách cung cấp thanh khoản đồng coin mà họ có cho sàn giao dịch. Đổi lại người tham gia sẽ nhận được phần thưởng (thường) là các đồng Governance token.

Hình thức này rất phổ biến từ tháng 07/2020 và thường đi kèm với từ khóa Yield Farming. Giải thích một cách ngắn gọn thì Yield Farming là thuật ngữ chỉ việc người dùng cố gắng tạo ra nhiều lợi nhuận nhất có thể từ tài sản crypto của họ, thông qua việc cung cấp thanh khoản cho các giao thức DeFi. 

Đến với 2021, Yield Farming đã không giữ được sức hút như ngày xưa, nhưng vẫn là hình thức chính để bootstrap liquidity. 

Mảng Aggregator

Aggregators được hiểu là một bộ tổng hợp nhiều sản phẩm DeFi khác nhau, giúp cho người dùng có thể chọn và sử dụng nhiều sản phẩm cùng một lúc. Aggregator mang giao dịch trên các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) vào cùng một nơi, tiết kiệm thời gian cho người dùng và tăng hiệu quả các giao dịch.

Nếu không sử dụng công cụ tổng hợp, người dùng phải truy cập từng sàn giao dịch khác nhau, so sánh giá trên từng sàn để có được giao dịch tốt nhất và sau đó thực hiện từng cái một theo cách thủ công bằng hợp đồng thông minh. Việc kiểm tra giá thủ công không cho phép bạn theo kịp các cơ chế hoặc lộ trình giao dịch phức tạp.

Mảng Decentralized Derivatives (Phái sinh)

Nếu trong tài chính truyền thống, Derivative (hay phái sinh) là hợp đồng giao dịch tài chính giữa hai hoặc nhiều bên, dựa trên giá trị tương lai của một tài sản cơ sở nào đó. Tức là người ta sẽ giao dịch dựa trên giá trị của một thực thể khác chứ không cần trực tiếp sở hữu nó. Lợi nhuận được tạo ra dựa vào chênh lệch và biến động giá của tài sản cơ sở đó.

Trong DeFi, Decentralized Derivatives là hình thức giao dịch phái sinh phi tập trung dựa trên giá trị của các đồng Crypto. Hiểu một cách đơn giản là bạn sẽ giao dịch với nhau dựa trên giá của các đồng Crypto, chứ không phải trực tiếp sở hữu và mua bán các đồng Crypto ấy.

Như vậy, sự khác biệt giữa giao dịch phái sinh truyền thống và phi tập trung là tài sản cơ sở:

  • Phái sinh truyền thống (Traditional Derivatives): Tài sản cơ sở là trái phiếu, cổ phiếu hay lãi suất.
  • Phái sinh phi tập trung (Decentralized Derivatives): Tài sản cơ sở là các đồng tiền điện tử.

Dự án: Perpertual Protocol, Tokensets, Uma, DyDx, Veil, Augur, Market protocol…



Derivative (phái sinh). (Nguồn: Dautudungcach.com)

Mảng Synthetic Assets (Tài sản tổng hợp)

Synthetic Asset (Tài sản tổng hợp) là một loại hình phái sinh mới, cụ để, đó là các token đại diện kỹ thuật số của các phái sinh. Trong đó các công cụ phái sinh là các hợp đồng tài chính cung cấp khả năng tiếp xúc tùy chỉnh đối với tài sản cơ bản hoặc vị thế tài chính, synthetic asset là đại diện được token hoá của các vị trí đó.

Dự án: Morpher, DerivaDEX (Coinbase Ventures đầu tư), Synthetix, Mirror Protocol, FutureSwap, DyDx và Opyn, Hegic hoặc Augur.

Một số tài sản tổng hợp trên Synthetix. (Nguồn: Go Money)

Chúng ta chủ yếu là những nhà đầu tư cá nhân, trực tiếp đầu tư vào các dự án DeFi. Đối với những tổ chức lớn, họ trực tiếp tham gia vào việc xây dựng dự án DeFi. 

Binance Smart Chain

Sau đợt tăng trưởng rất mạnh, Binance Smart Chain đã bắt đầu có dấu hiệu “chạm ngưỡng” khi các dấu hiệu như TVL hay giá BNB có phần chững lại.

Sự FOMO của Binance Smart Chain đã làm rất nhiều dự án “rác” mọc lên như nấm, dẫn đến việc rất nhiều sự kiện hack xảy ra. Đây có thể được xem như một đợt thanh lọc những dự án không có chất lượng.

Nói như vậy, không phải trên Binance Smart Chain không có những dự án tốt, đơn cử như PancakeSwap, từ tiền thân là một fork của Uniswap trên Binance Smart Chain, PancakeSwap đã dần biến mình thành một thế lực với một hệ thống rất nhiều tính năng hấp dẫn, khiến giá CAKE dù có suy giảm nhưng có dấu hiệu hồi phục khá tốt.

Nhưng không phải vì sự suy giảm này mà có thể đánh giá thấp BSC. Nên nhớ, đứng sau BSC là CZ - một “tay chơi” không hề đơn giản. Không phải ngẫu nhiên mà Binance lại trở thành top-tier CEX, và duy trì địa vị cho đến hiện tại, nên BSC cũng có thể coi là một cái tên cần chú ý cho tương lai.

Solana

Solana là 1 blockchain nền tảng được listing trên Binance lần đầu từ tháng 04/2020. Tính đến thời điểm tháng 6/2021, các mảnh ghép DeFi đã được hình thành, có thể kể đến các dự án tiêu biểu như Raydium, Parot, Mercurial,…

Serum hiện giờ không thể xem như một DEX thông thường, mà là nơi cung cấp thanh khoản cho rất nhiều dự án ở trên như Raydium, Orca,…

Tuy nhiên, hệ sinh thái Solana có phần đang chững lại, một phần do thị trường đang có dấu hiệu tiêu cực, một phần do các dự án không có gì nổi bật. Một phần có lẽ do thị trường đang đi xuống, mặt khác có lẽ do sự khác biệt ngôn ngữ lập trình so với Ethereum đã gây cản trở không nhỏ đối với các team dự án.

Nhưng đó chỉ là thực trạng hiện tại. Tương tự BSC với CZ, thì Sam - Founder của sàn FTX cũng là người rất có tiếng nói trong hệ sinh thái Solana, và đang hỗ trợ rất tích cực các dự án này, khi các token trong hệ sinh thái này đều được list FTX đầu tiên. Đánh giá Solana vẫn còn tiềm năng phát triển phía trước.

Terra

Thời gian hệ sinh thái Terra hình thành có thể là đâu đó chỉ khoảng 1 năm. Nhưng từ khi UST - stablecoin của Terra được bắt đầu được đưa vào sử dụng, cùng với ra mắt hai sản phẩm quan trọng: Anchor Protocol và Mirror Protocol, TVL của Terra đã tăng trưởng vượt bật, để giờ đây đã nằm trong top 5 blockchain có TVL cao nhất DeFi.

Hệ sinh thái DeFi. (Nguồn: Coin98)

  • Hiệu suất kém: Mạng blockchain vốn chậm hơn các mạng tập trung, và các ứng dụng được xây dựng trên mạng này cũng bị chi phối bởi điều này. Các nhà phát triển của các ứng dụng DeFi cần tính đến những hạn chế này và tối ưu hóa sản phẩm của họ cho phù hợp.
  • Nguy cơ lỗi người dùng cao: Các ứng dụng DeFi chuyển trách nhiệm từ các trung gian sang người dùng. Đây có thể là một khía cạnh tiêu cực cho nhiều người. Việc thiết kế các sản phẩm có thể giảm thiểu rủi ro lỗi người dùng là một thách thức đặc biệt khó khăn khi các sản phẩm được triển khai trên các blockchain có tính chất bất biến.
  • Trải nghiệm người dùng tiêu cực: Hiện tại, sử dụng các ứng dụng DeFi đòi hỏi thêm nỗ lực từ phía người dùng. Để các ứng dụng DeFi trở thành một yếu tố cốt lõi của hệ thống tài chính toàn cầu, chúng phải đem đến cho người dùng một lợi ích hữu hình nào đó để khuyến khích người dùng chuyển đổi từ hệ thống truyền thống.
  • Hệ sinh thái lộn xộn: Tìm được ứng dụng phù hợp nhất cho trường hợp sử dụng cụ thể có thể khó khăn và người dùng phải có khả năng tìm được ứng dụng phù hợp nhất. Sự khó khăn không chỉ ở việc xây dựng các ứng dụng mà còn ở chỗ chúng có thể phù hợp với toàn thể hệ sinh thái DeFi như thế nào.

DeFi xoay quanh các ứng dụng được gọi là DApps (ứng dụng phi tập trung) thực hiện các chức năng tài chính trên sổ cái kỹ thuật số được gọi là blockchain, một công nghệ lần đầu tiên được sử dụng bởi Bitcoin nhưng sau đó đã được phát triển rộng rãi. Thay vì thực hiện giao dịch thông qua một trung gian tập trung, các giao dịch ở đây được thực hiện trực tiếp giữa những người tham gia, qua trung gian của các chương trình hợp đồng thông minh. 

DApp thường được truy cập thông qua ứng dụng hoặc tiện ích mở rộng trình duyệt hỗ trợ Web3, chẳng hạn như MetaMask cho phép người dùng tương tác trực tiếp với blockchain Ethereum thông qua một trang web. Nhiều DApp trong số này có thể kết nối và làm việc cùng nhau để tạo ra các dịch vụ tài chính phức tạp. 

Ví dụ: Chủ sở hữu của stablecoin có thể cam kết tài sản vào một nhóm thanh khoản trong một giao thức thanh khoản như Aave. Những người khác có thể vay từ nhóm này, bằng cách đóng góp thêm tài sản thế chấp, thường nhiều hơn số tiền của khoản vay. Giao thức tự động điều chỉnh lãi suất dựa trên nhu cầu từng thời điểm đối với tài sản. Aave cũng đưa "các khoản vay nhanh" ra thị trường, là các khoản cho vay phi tập trung với số lượng tùy ý được lấy ra và trả lại trong một khoảng thời gian khối duy nhất, khoảng thời gian vài phút hoặc thậm chí vài giây. Mặc dù có thể có các mục đích sử dụng hợp pháp cho các khoản vay như vậy - chẳng hạn như chênh lệch giá, hoán đổi tài sản thế chấp và tự thanh lý - nhiều hoạt động khai thác nền tảng DeFi đã sử dụng các khoản vay nhanh để thao túng giá giao ngay tiền điện tử trong ngắn hạn.

"Phi tập trung" ý chỉ việc không có sàn giao dịch trung tâm. Các chương trình hợp đồng thông minh cho chính các giao thức DeFi được chạy bằng phần mềm nguồn mở bởi một cộng đồng các nhà phát triển và lập trình viên.

Các giao dịch trên blockchain là không thể thay đổi. Điều này có nghĩa là nếu thực hiện một giao dịch không chính xác hoặc triển khai mã hợp đồng thông minh lỗi, ta không thể sửa lại một cách dễ dàng với nền tảng DeFi. Lỗi mã hóa và bị hack là chuyện phổ biến. 

Vào năm 2020, nền tảng Yam Finance nhanh chóng tăng số tiền gửi lên 750 triệu đô la, nhưng vài ngày sau khi ra mắt, nền tảng này đã sập với nguyên nhân là lỗi mã. Ngoài ra, các hợp đồng thông minh triển khai nền tảng DeFi nói chung là các phần mềm mã nguồn mở có thể dễ dàng sao chép để thiết lập các nền tảng cạnh tranh, điều này tạo ra sự bất ổn khi tiền chuyển từ nền tảng này sang nền tảng khác.

Người hoặc tổ chức đằng sau giao thức DeFi có thể không xác định và họ có thể biến mất cùng với tiền của nhà đầu tư. Nhà đầu tư Michael Novogratz đã mô tả một số giao thức DeFi là "giống với mô hình Ponzi."

DeFi đã được so sánh với cơn sốt của đợt phát hành tiền mã hóa đầu tiên vào năm 2017, một phần của bong bóng tiền mã hóa năm 2017. Các nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm có nguy cơ mất tiền khi sử dụng các nền tảng DeFi do quá trình tương tác với các nền tảng khá phức tạp, và do không có một bên trung gian với bộ phận hỗ trợ khách hàng.

13.1. Ưu điểm

  • Loại bỏ trung gian, bạn không cần lo lắng việc giao tiền cho một tổ chức nhưng tổ chức đó phá sản và mang theo tiền của bạn đi luôn.
  • Giao dịch được mọi lúc, mọi nơi, dù ngày hay đêm, ở Việt Nam hay Anh, Mỹ đều có thể tham gia.
  • Giao dịch không thể sửa đổi, giả mạo và được lưu trữ như một cuốn sổ cái vĩnh viễn.
  • Cuốn sổ cái minh bạch, cung cấp thông tin về tất cả các hoạt động trên mạng blockchain.
  • Tốc độ xử lý giao dịch nhanh và chính xác vì được chạy bằng code chứ không phải con người.
  • Bảo mật cao, chính phủ hay các tổ chức tài chính khó có thể tra ra được hay đóng băng tài sản qua ứng dụng DeFi.
  • Ứng dụng trong tiết kiệm, cho vay/đi vay với lãi suất hấp dẫn hơn.

13.2. Nhược điểm

  • Không được luật pháp bảo hộ, nên nếu bạn bị mất tiền vào đây thì bạn là người hoàn toàn phải chịu.
  • Khả năng mở rộng đang có vấn đề khi lượng người dùng cũng như khối lượng giao dịch ngày càng tăng.
  • Mã nguồn của DeFi chủ yếu là mã mở cho mọi người vào xem nên sẽ là miếng mồi ngon cho hacker tấn công vào.
  • Tính thanh khoản không lớn như hệ thống tài chính tập trung hiện nay.
  • Các dự án DeFi không chịu trách nhiệm về tài sản của người tham gia, nghĩa là bạn có thể tham gia và rủi ro bạn phải gánh.
  • Bị lợi dụng cho các giao dịch phi pháp.
  • Nếu xảy ra lỗi khi sử dụng hay nâng cấp ứng dụng DeFi thì không ai là người đứng ra chịu trách nhiệm cả.

DeFi có nguồn lực đổ vào tăng dần theo thời gian. Trong vòng một năm, tổng lượng vốn hóa thị trường của DeFi tăng trưởng gấp 12 lần và mở ra nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư.

Trong tương lai, DeFi sẽ làm thay đổi và ảnh hưởng khá nhiều đến mô hình tài chính tập trung tại nhiều quốc gia. Nhiều nhà đầu tư đang dần chán sự tập quyền của hệ thống tài chính truyền thống. Họ muốn sự tự do, thỏa mái và không bị kiểm soát, đặc biệt là những người không có cơ hội tiếp cận với tài chính ngân hàng. Vì vậy, các nhà đầu tư sẽ có xu hướng chuyển sang DeFi để tự mình quản lý tài chính cá nhân mà không cần phụ thuộc vào bên thứ ba hay tổ chức tập trung nào khác.

Nhưng để DeFi thay thế hoàn toàn cho CeFi là điều khó có thể xảy ra do nhiều yếu tố chủ quan cũng như khách quan.

Tuy nhiên, DeFi chắc chắn sẽ tự tạo cho mình một sân chơi song song với CeFi, đồng thời tập trung vào các vấn đề mà mô hình CeFi chưa giải quyết được.

Rủi ro công nghệ

Các rủi ro công nghệ liên quan đến DeFi bắt nguồn từ những hạn chế hiện tại của công nghệ blockchain. Việc khách hàng chấp nhận DeFi ngày càng tăng đã dẫn đến sự gia tăng tương ứng các cuộc tấn công, lỗi và tắc nghẽn mạng. Những điều này có thể dẫn đến phí giao dịch mạng cao, giao dịch không thành công và các vấn đề thanh lý. Trong một số trường hợp, tình trạng tắc nghẽn mạng nghiêm trọng đã khiến các ứng dụng DeFi ngừng hoạt động hoàn toàn.

Ngoài những thách thức về khả năng mở rộng, các nền tảng DeFi – giống như các hình thức hoạt động dịch vụ tài chính khác – cũng phải đối mặt với các mối đe dọa an ninh mạng lớn.

Hơn nữa, ngay cả khi các hợp đồng thông minh tốt về mặt công nghệ, tin tặc có thể nhắm mục tiêu vào các lỗ hổng bảo mật khác.

Và ngoài tin tặc, các nhà đầu tư có nguy cơ bị nhắm mục tiêu bởi các trò gian lận thoát lệnh.

Với quy mô ngày càng tăng của các giao dịch tài chính trong không gian này, ngay cả những bất ổn nhỏ hoặc trục trặc nhỏ trong bảo mật dữ liệu cũng có thể dẫn đến thiệt hại đáng kể cho các nhà đầu tư cá nhân. Do đó, các công ty môi giới bảo hiểm cũng bắt đầu vào cuộc, cung cấp cho người dùng bảo hiểm trước những tổn thất do hack hoặc phần mềm trục trặc.

Rủi ro tài sản

Các ứng dụng DeFi thường được xây dựng trên chuỗi khối Ethereum và tài sản thế chấp được cam kết trong các giao dịch DeFi thường là tiền điện tử. Với sự biến động của tài sản kỹ thuật số, giá trị của tài sản thế chấp đó có thể giảm mạnh, gây ra rủi ro thanh khoản liên quan.

Trong khi mua hoảng loạn dẫn đến tăng đột biến lớn, làm tăng giá trị vượt quá giá trị cơ bản thực sự, thì việc bán mã thông báo DeFi trong cơn hoảng loạn cũng có thể dẫn đến sự cố lớn, rất bất thường đối với tiền tệ fiat.

Một số cá nhân đã tìm cách sử dụng stablecoin, được hỗ trợ bởi một tài sản (thường là tiền pháp định), để giảm thiểu rủi ro này.

Rủi ro tuân thủ

DeFi vẫn còn sơ khai. Nhiều dịch vụ DeFi được cung cấp bởi các đơn vị chưa hợp nhất hoạt động bên ngoài cấu trúc quy định tồn tại xung quanh các sản phẩm tài chính truyền thống hơn. Hầu hết các dịch vụ trong không gian là các chương trình phần mềm tự động hóa các giao dịch tài chính và thay thế vai trò trung gian truyền thống của ngân hàng. Điều này tạo ra một số rủi ro và dẫn đến một môi trường pháp lý không chắc chắn.

Việc thiếu các trung gian, tính ẩn danh của các giao dịch ngang hàng và phạm vi tiếp cận toàn cầu của DeFi tiềm ẩn những rủi ro tuân thủ có thể tăng lên cho những người tham gia trong không gian. Trong trường hợp không có hướng dẫn rõ ràng, trực tiếp từ các cơ quan quản lý, các nền tảng DeFi phải đối mặt với các nghĩa vụ tuân thủ và pháp lý tiềm ẩn và khó hiểu.

Để giải quyết những vấn đề này, các nhà đầu tư, chuyên gia và các cơ quan quản lý đã kêu gọi sự rõ ràng hơn về quy định trong lĩnh vực DeFi.

TVL (Total Value Locked) là tổng lượng tài sản được khóa trong các ứng dụng DeFi. Con số này càng lớn, thì chứng tỏ sức hấp dẫn DeFi đối với người dùng.

Số liệu ngày 21 tháng 11 năm 2020. (Nguồn: Remitano)

Số liệu ngày 03 tháng 07 năm 2021. (Nguồn: Remitano)

Chỉ hơn nửa năm, TVL của DeFi đã tăng trưởng gấp 8 lần. Đỉnh điểm là gần 12 lần ($150B).

Trong đó, đa phần dự án đóng góp chính cho TVL đều thuộc mảng DEX và Lending. Cho thấy sau một thời gian phát triển, các mảng được xem là hot nhất hiện tại chỉ còn DEX và Lending.

Lý do có thể là do người dùng bắt đầu hiểu hơn về DeFi và dần tin tưởng sử dụng các sàn giao dịch phi tập trung, cũng như bắt đầu thông thạo hơn trong việc gia tăng hiệu quả sử dụng vốn bằng cách thức vay mượn.

Liệu hai mảng này sẽ tiếp tục thống trị DeFi, hay tương lai sẽ là sân chơi của những cái tên khác thuộc phân khúc phái sinh, quản lý tài sản,…

Số liệu ngày 30 tháng 01 năm 2022. (Nguồn: Remitano)

Hiện nay, thị trường DeFi đang nổi lên nhiều xu hướng mới như kiếm lời từ Yield Farming (hoạt động gửi tiết kiệm phiên bản DeFi), game NFT hay sự chấp nhận ngày càng rộng rãi của các tài sản mã hóa.

Vấn đề trải nghiệm người dùng

Tài sản trong tài chính phi tập trung là tiền điện tử. Hiện tại, tiền điện tử chưa được phổ biến như tiền giấy vì vậy cho nên DeFi cũng vậy. 

Tính thanh khoản trong DeFi

Hiện tại, thanh khoản trong tài chính phi tập trung chưa được cao. Trong khi đó, thanh khoản là vấn đề mấu chốt để định giá trong ngành tài chính nói chung. Do vậy, hầu hết các giao thức hiện không thể cạnh tranh với các mô hình truyền thống CeFi.

Rủi ro kỹ thuật trong DeFi

Rủi ro kỹ thuật chính là một trong những vấn đề mà người dùng lo ngại nhất. Theo nguyên lý, các giao dịch sai hoặc gian lận sẽ không thể đảo ngược trên blockchain. Nếu không may smartcontract hay lớp blockchain xảy ra lỗi thì khó có thể phát hiện do công nghệ này vẫn còn rất mới mẻ.

Các sản phẩm của DeFi sử dụng các hợp đồng thông minh và công nghệ blockchain để mang lại những lợi thế đặc biệt so với ngành ngân hàng truyền thống trước đây.

Ngành công nghiệp DeFi vẫn còn sơ khai, nhưng đã có một số công ty khởi nghiệp đầy hứa hẹn. Hầu hết các dự án DeFi sử dụng mã thông báo tiền điện tử độc quyền để cung cấp năng lượng cho hệ thống của họ. Nếu một trong những công ty khởi nghiệp DeFi này tạo ra một sản phẩm ăn khách, nhu cầu đối với mã thông báo của họ sẽ tăng lên và giá trị của nó cũng sẽ tăng theo.

Đợt tăng giá tiền điện tử năm 2017 đã châm ngòi cho một làn sóng các altcoin mới, thường không có gì khác hơn là các kế hoạch bơm và đổ phức tạp với các trang web thẩm mỹ và sách trắng đạo văn.

Giờ đây, phần lớn các altcoin phổ biến, có vốn hóa thị trường cao thực sự là mã thông báo của các dự án DeFi lớn nhất và hứa hẹn nhất. Những token này rất dễ bay hơi – ngay cả đối với tiền điện tử – vì vậy hãy cẩn thận và đừng đầu tư nhiều hơn số tiền bạn sẵn sàng mất.

DeFi là mạng lưới của các Dapp và Smart Contract được xây dựng trên chuỗi khối Ethereum. Có thể giúp bạn tự do chủ động quản lý, kiểm soát được tài sản của mình như giao dịch, cho vay, đầu tư,...

DeFi được xem là quy mô tài chính đi ngược với kiểu tài chính truyền thống (Centralized Finance - CeFi). Trong CeFi, các tổ chức tài chính, công ty và thị trường tài chính sẽ luôn tồn tại, được xem là trung gian có quyền lực điều khiển, quản lý, đầu tư tài sản của bạn (ngân hàng hoặc tổ chức tài chính).

DeFi hướng đến mục tiêu xây dựng một môi trường tài chính mới, dân chủ hóa hệ thống và quy định nên một môi trường công bằng hơn thông qua việc giao dịch minh bạch.

DeFi coin được hiểu là đồng coin/token của dự án DeFi. Tổng hợp 5 tiêu chí để lựa chọn DeFi coin tiềm năng như sau:

  • Giúp người dùng có những trải nghiệm tốt và đáp ứng được những nhu cầu cá nhân của họ.
  • Dự án được hình thành và triển khai theo phân khúc thiết yếu phòng trường hợp nếu nó không phát triển theo trend
  • DeFi hiện tại là thị trường điện tử đang phát triển khá giống với thị trường tài chính truyền thống. Do đó, đội ngũ phía sau dự án DeFi cần phải là những người giàu có kinh nghiệm và hiểu được cách điều hướng của thị trường nhằm xử lý được những rủi ro tạm thời.
  • Dự án DeFi cần phải được rót vốn bởi các nhà đầu tư lớn, uy tín và mang tính chất lâu dài.
  • Khả năng bảo mật, lưu trữ và mở rộng tốt của Blockchain luôn là phiên bản mới.

DeFi hiện nay là thị trường có nguồn lực đổ vào và tăng dần theo thời gian. Trong 1 năm gần đây, Tổng vốn hóa thị trường đã tăng “chóng mặt” lên gấp 12 lần và mở ra nhiều tiềm năng cho nhà đầu từ vào DeFi.

Tương lai sắp tới, chắc hẳn DeFi sẽ thay đổi và ảnh hưởng khá lớn đối với quy mô tài chính truyền thống tại nhiều quốc gia. Nhiều nhà đầu tư đang rất chán nản về tập quyền của các tài chính chính thống. Nhà đầu tư hiện nay họ muốn được tự do, không bị kiểm soát bởi một thế lực nào. Có quyền quyết định mua bán minh bạch hơn.

Vì thế, họ sẽ có xu hướng chuyển dần sang đầu tư vào DeFi để không còn lệ thuộc vào bên thứ 3 hay tổ chức chính phủ nào. Tuy nhiên, việc DeFi sẽ thay thế hoàn toàn CeFi sẽ khó có thể xảy ra, Vì do nhiều yếu tố phụ thuộc vào chính trị quốc gia.

Cefi – Centralized Finance (tài chính tập trung/tài chính truyền thống)

Trong tài chính tập trung, các thành phần như tổ chức, thị trường giao dịch hay các công cụ đều được quản lý tập trung. Với hình thức tài chính này, người dùng thường giao quyền quản lý tài sản, sản phẩm, dịch vụ của mình cho bên thứ ba (phổ biến nhất là ngân hàng và chính phủ).

Cefi bao gồm những thành phần:

  • Các tổ chức: Họ có thể là chính phủ, các ngân hàng trung ương, ngân hàng tư nhân, quỹ, các dịch vụ tài chính, quỹ phòng hộ, quỹ hưu trí…
  • Các thị trường: Ví dụ như các sàn giao dịch như sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam, NASDAQ…

Các công cụ tài chính: Ví dụ như các sản phẩm phái sinh, các khoản vay, cổ phiếu, nợ…

Hạn chế của hình thức này là tính tập trung quyền lực, đồng thời bạn không thể kiểm soát 100% nguồn tài sản của mình dưới bất kỳ hình thức nào.

Về cơ bản, hai hình thức này khá giống nhau về mục đích tạo thị trường giao dịch cho mọi người. Tuy nhiên cách thức hoạt động của chúng khác nhau, phù hợp với từng nhóm người cụ thể nên không thể nói chúng có thể thay thế nhau hay không.

Sự chuyển đổi từ Cefi sang Defi qua các mục sau đây:

  • Tài sản sẽ được thay bằng tiền điện tử.
  • Các tổ chức, nhà nước, công ty sẽ được thay thế bằng Blockchain.
  • Dù đang ở bất kỳ nơi nào thì bạn chỉ cần có thiết bị được kết nối với Internet là có thể tiếp cận được với tài chính phi tập trung.

DeFi có nhiều lợi ích cho người tiêu dùng mà các ngân hàng truyền thống hoặc sẽ phải thích ứng, chấp nhận chúng hoặc mất mát rất nhiều. Ngày nay, ngay cả các ngân hàng trung ương cũng đang nghiên cứu vai trò của tiền tệ kỹ thuật số dựa trên blockchain trong nền kinh tế của họ.

Một trong những lợi thế lớn nhất là người tiêu dùng có thể kiếm được ở bất kỳ đâu với mức lãi suất 7-10% cho tiền điện tử của họ. Đây là một lựa chọn cực kỳ hấp dẫn, nhất là trong bối cảnh lãi suất tiền gửi ngân hàng âm như hiện nay và QE tăng. Giữ đồng Euro, USD, Yên nhật hay VNĐ trong tài khoản ngân hàng sẽ khiến bạn mất tiền theo thời gian.

Tài chính phi tập trung mang lại nhiều lợi ích khác so với các dịch vụ tài chính truyền thống. Với việc sử dụng các hệ thống phân tán và hợp đồng thông minh, việc triển khai một ứng dụng hoặc sản phẩm tài chính trở nên dễ dàng và an toàn hơn nhiều.

Ví dụ: Nhiều DApp đang được phát triển trên blockchain Ethereum, giúp giảm chi phí vận hành và giảm rào cản gia nhập. Một hệ thống thanh toán trong đó bất kỳ ai cũng có thể gửi tiền cho bất kỳ ai khác trên hành tinh chỉ là bước khởi đầu của cuộc cách mạng tiền điện tử.