DAO

DAO là viết tắt của thuật ngữ Decentralized Autonomous Organization, nghĩa là tổ chức tự trị phi tập trung.

Không giống như các tổ chức lớn như Microsoft, Google, Facebook có cơ quan lãnh đạo, DAO hoạt động hoàn toàn tự chủ và độc lập mà không cần cơ quan trung gian.

Nó hoạt động như một hình thức của quỹ đầu tư mạo hiểm, dựa trên mã nguồn mở và không có cấu trúc quản lý hoặc ban giám đốc điển hình. Để được phân cấp hoàn toàn, DAO không bị ảnh hưởng với bất kỳ quốc gia cụ thể nào, mặc dù nó đã sử dụng mạng Ethereum.

DAO là một chủ đề rất rộng, chúng hiện hữu từ những blockchain, DeFi protocols áp dụng model quản trị on-chain, cho đến các nhóm áp dụng cơ chế đề xuất và biểu quyết on-chain trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên tất cả đều có đặc điểm chung là các thành viên trong DAO có thể dễ dàng tiếp cận, kiểm chứng các đề xuất, hành động của tổ chức và họ có thể tham gia vào các quyết định của DAO. 

Hiện có hơn 100 DAO hoạt động mảng khác nhau có thể kể đến như: Protocol DAOs, Investment DAO,  DAO Operating Systems Grants DAO, Social DAOs, Collector DAOs, Service DAOs, Media DAOs.

DAO có xu hướng phát triển cùng blockchain với tính decentralized, tuy nhiên, chúng ngày càng nhận được nhiều sự chú ý mà nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố như:

  • Sức nặng ngày càng lớn của việc decentralized: Các tổ chức tài chính truyền thống và chính phủ các nước có nhiều biện pháp kiểm soát người dùng. Các ông lớn trong nhiều lĩnh vực có quá nhiều quyền lực và đang có những hành động lạm dụng sức mạnh của mình. Điều này là tác nhân thôi thúc người dùng vượt ra khỏi những hạn chế và lấy lại những quyền lợi thuộc về mình.
  • Crypto ngày càng thu hút nhiều giá trị: Từ DeFi cho đến NFT và các lĩnh vực như âm nhạc, giải trí,.. Crypto đang thu hút một lượng giá trị có tốc độ tăng trưởng nhanh. Để tiếp cận miếng bánh này dễ dàng hơn, việc tạo ra các DAO với sự tham gia của nhiều bên sẽ giúp bổ trợ lẫn nhau, từ nguồn vốn, kinh nghiệm, quan hệ và nhiều yếu tố khác. 

Ví dụ: Ta có thể kể đến các Ventures DAO như The LAO, Yield Guild Game, MetaCartel DAO,... khi các thành viên tập trung lại với nhau để tạo ra các quỹ và đầu tư vào các dự án Crypto. 

  • Những ưu điểm mà DAO mang lại ngày càng được thể hiện rõ: DAO giúp những người tham gia tìm lại những “quyền” mà họ không được chạm tới từ bấy lâu nay.

Các kế hoạch của một tổ chức, thứ thông thường chỉ được biết và quyết định bởi các nhân vật đứng đầu, thì giờ đây mọi thành viên đều có thể biết và biểu quyết, kết quả sẽ được thực hiện theo mong muốn của số đông.

Các thành viên trong tổ chức không đặt nặng việc quen biết và tin tưởng lẫn nhau, vì mọi hành động bây giờ đều sẽ được ghi lại on-chain, mở ra nhiều tiềm năng mới cho việc hợp tác.

Áp dụng game theory, người tham gia nắm giữ một phần của DAO, do đó họ sẽ lựa chọn những đề xuất giúp phát triển DAO, những đề xuất được đưa ra cũng phải được cân nhắc để tạo ra lợi ích cho số đông.

Và nhiều ưu điểm nữa đang chờ được khai phá.

DAO với mục đích làm theo cấu trúc công ty, nơi quy tắc và quy định được xây dựng bằng cách sử dụng mã nguồn mở và được thực thi thông qua việc sử dụng smart contract (thỏa thuận được lập trình để thực thi khi các điều kiện được đáp ứng), DAO sẽ tiếp nhận và làm việc với các thông tin bên ngoài và thực hiện lên dựa trên các thông tin này. Do đó, DAO được vận hành mà không có bất kỳ sự can thiệp nào của con người. 


Mô hình hoạt động của DAO. (Nguồn: goctienao.com)

Toàn bộ quy tắc và các dữ liệu giao dịch đều được lưu trữ minh bạch trên các blockchain tương ứng. Các quy tắc hoạt động của DAO được hình thành dựa trên cơ chế bỏ phiếu từ cộng đồng. Mặt khác, các cách giải quyết đưa ra trong DAO sẽ thông qua cơ chế đề xuất, đề xuất có nhiều phiếu tán thành thì được thực hiện.

Để gắn kết lợi ích của cả tổ chức và của thành viên, DAO khuyến khích một mạng lưới người dùng phân tán. Một trong những đặc điểm chính của DAO là nguồn vốn nội bộ được sử dụng để khuyến khích và đảm bảo rằng tổ chức vận hành trơn tru.

Funding phase

  • Khi các quy tắc ban đầu được thiết lập và lập trình thành smart contract, các DAO thường bước vào giai đoạn cấp vốn mà bất kỳ ai muốn truy cập đều có thể tham gia.

Governance

  • Vào cuối giai đoạn cấp vốn, DAO được coi là đang hoạt động và hoạt động. Tất cả các quyết định quan trọng xung quanh tổ chức đều được đưa ra bởi những người dùng đạt được sự đồng thuận về các đề xuất.
  • Bằng cách sở hữu và lock tiền điện tử vào voting contract, người dùng có khả năng bỏ phiếu cho các đề xuất, với trọng lượng biểu quyết tỷ lệ thuận với số lượng tiền điện tử bị lock.
  • Đề xuất sau đó được đưa ra dựa trên các quy tắc đồng thuận mạng được xác định trước và voters được thưởng thêm tiền điện tử khi tham gia.

Một cách dễ hình dung thì DAO hoạt động như một tổ chức, quốc gia. Chỉ khác ở chỗ, các quốc gia thường chia ra nhiều hệ thống tầng lớp cấp bậc quản trị, lãnh đạo nhưng DAO thì không có cơ chế này. DAO sử dụng cơ chế kinh tế để tạo ra sự gắn kết giữa các thành viên và tổ chức.

Các thành viên trong một tổ chức DAO không có bất kỳ hợp đồng ràng buộc nào. Tuy nhiên, những mục tiêu và lợi ích chung sẽ tạo ra các quy tắc ràng buộc lẫn nhau. Những quy tắc chi phối này được lưu trữ trong các phần mềm mã nguồn mở của mạng.

Tuy DAO có thể được phát triển trong nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng nhìn chung ta có thể chia chúng thành hai loại chính:  


Các loại hình DAO. (Nguồn: coin98.net)

Token-Based DAO 

Token-Based DAO như tên gọi, token chiếm một vai trò quan trọng đối với sự vận hành của DAO. Đây là loại hình phổ biến nhất vì token là mạch máu và đang hiện diện ở mọi nơi trong Crypto: 

  • Từ các blockchain như Bitcoin, Ethereum: Miner đảm bảo tính bảo mật cho mạng lưới đổi lại nhận được phần thưởng token.
  • Cho đến các protocol như Maker DAO, Uniswap, Sushiswap…: Token holders có quyền biểu quyết cho các quyết định trong protocol.

Ưu điểm của model này là khả năng mở rộng (scale) rất tốt khi bất kỳ ai cũng có thể sở hữu token, tuy nhiên lại gặp khó khăn trong việc tận dụng nguồn lực và đi đến những thống nhất chung.

Organization (Shared-based DAO)

Organization (Shared-based DAO) đại diện cho một nhóm, tổ chức có chung mục tiêu trong một lĩnh vực nào đó, điển hình như các Ventures DAO tập trung vào việc đầu tư. Các thành viên sẽ dùng shares (cổ phần) để biểu quyết hoạt động của tổ chức. 

Ví dụ: The LAO, một VC DAO trong đó những người góp vốn sẽ nhận được tỷ lệ shares tương ứng với vốn góp và sẽ có quyền voting hoặc proposal dự án để các thành viên khác của The LAO biểu quyết, xem xét có nên đầu tư hay không.

Khác với Token-based DAO khi ai cũng có thể tiếp cận đến token và tham gia DAO, Shared-based DAO thường permissioned và yêu cầu người tham gia đáp ứng một điều kiện nào đó. Model này có ưu điểm là dễ quản lý và nguồn lực được tập trung, tuy nhiên lại khó để scale. 

Lưu ý: Các DAO trong cùng một lĩnh vực hoàn toàn có thể sử dụng model khác nhau. Ví dụ trong lĩnh vực Ventures DAO, The LAO sử dụng Shared-Based model còn Yield Guild Games lại áp dụng model token-based với YGG token.

5.1. Ưu điểm

  • Nhờ công nghệ blockchain, các tổ chức có thể tạo ra một môi trường để cộng tác ngang hàng giữa các thành viên mà không cần phải dựa vào một thực thể tập trung.
  • Với mô hình DAO, mã (code) là thứ duy nhất cần thiết để tạo niềm tin, vì nó minh bạch và công khai. Mọi thành viên có thể kiểm tra nó.
  • Một ưu điểm nổi bật khác của các DAO là không phân cấp. Tất cả thành viên đều đứng ngang hàng với nhau. DAO cho phép mọi người cộng tác trên toàn cầu, bất kể vị trí, chủng tộc, địa vị xã hội,… Công nghệ blockchain cho phép truy cập bình đẳng vào các tài nguyên và quy trình bỏ phiếu của công ty. Các quy tắc và hợp đồng được thực hiện tự động.

5.2. Nhược điểm

  • Tính bảo mật: Vấn đề về smart contract, một khi DAOs đã được deployed (triển khai) thì rất khó thể thay đổi, các hoạt động phải diễn ra như đúng những gì quy định ở smart contract. Ngoài ra bảo mật của smart contract cũng là 1 vấn đề quan trọng điển hình là vụ The DAO hack.
  • Tính pháp lý: Khung pháp lý dành cho DAO thật sự chưa rõ ràng. Nếu DAO không có tính thuyết phục về pháp lý sẽ tạo ra 01 rào cản lớn đối với việc áp dụng DAO bởi người tham gia sẽ phải chịu trách nhiệm về mặt pháp lý.
  • Quyết định: DAOs cho phép thành viên biểu quyết 1 cách dân chủ. Nhiều quyết định mang tính phức tạp và học thuật nhưng nhiều người biểu quyết có thể không hiểu, hoặc không biết họ đang biểu quyết vấn đề gì. Điều này có thể dẫn tới những quyết định tệ hại bởi đa số mọi người không có kiến thức về các quyết định liên quan. 
  • Thường bị trì hoãn: Ngoài ra trong những trường hợp khẩn cấp, việc phải có thời gian chờ để được bỏ phiếu thông qua có thể sẽ tạo hệ quả xấu cho DAO. Ví dụ trong trường hợp của Maker khi thị trường sập hồi tháng 3/2020, nếu lúc đó còn đợi để vote xong mới triển khai các biện pháp thì thiệt hại về tài sản sẽ là rất lớn. 
  • Privacy: Mọi thứ đều minh bạch on-chain cũng không hoàn toàn là một điều tốt, việc các đề xuất phải được đưa on-chain để biểu quyết rồi mới được thực hiện đồng nghĩa với việc kế hoạch phát triển được công khai hoàn toàn và đối thủ cạnh tranh có thể biết được hướng đi tương lai của dự án. 
  • Centralized entity: Một thực thể, tổ chức có sức mạnh voting cao hơn các thành viên khác. Tạo nên cảm giác centralized ngay trong việc voting của protocol.

Mô hình DAO ngày càng được áp dụng nhiều hơn trong nhiều lĩnh vực xã hội hiện nay. Một số ứng dụng dễ thấy nhất như:

Lĩnh vực tiền điện tử

  • Bitshares: Cung cấp khả năng tự quản lý tốt với hệ thống bỏ phiếu nâng cao. Thời gian xử lý 3 giây, tích hợp sẵn nền tảng defi.
  • Bitcoin: Là DAO sơ khai đầu tiên vì cách thức hoạt động của Bitcoin dựa trên sự đồng thuận của số đông.
  • Dash: Hoạt động dựa trên sự khuyến khích tiền tệ các bên liên quan là Masternodes. Những thành viên sẽ có quyền bỏ phiếu khi họ mua Dash, các thành viên tham gia đưa ra các quyết định theo quy tắc đã đặt ra.
  • Marker DAO: Được xem là một phần nhỏ của hệ thống lớn Marker Protocol. Hệ thống vận hành dựa trên sự kết hợp 2 tài sản tiền điện tử là Dai và MKR. Dai giữ nhiệm vụ cho phép thực hiện các giao dịch mà không cần bên thứ ba như Ngân hàng, chính phủ,… MKR cung cấp cho người tham gia các quyền bỏ phiếu biểu quyết.
  • Bit DAO: BIT là governance token đi kèm với quyền đề xuất, bỏ phiếu biểu quyết. BitDAO có mục tiêu là xây dựng nền kinh tế mã hóa phi tập trung cho tất cả mọi người. Đây là một giao thức được quản lý bởi BIT holder.

Các lĩnh vực khác

Ngoài việc DAO được các công ty tiền điện tử hay hoạt động tài chính áp dụng, nó còn lớn hơn thế:

  • Các tổ chức phi lợi nhuận: Cá nhân có thể nhận quyên góp ẩn danh và quy mô là các thành viên đến từ mọi nơi trên thế giới. Các thành viên tham gia sẽ biểu quyết sử dụng số tiền quyên góp này.
  • Công ty Audit: Cho phép quản lý các dự án tự động, cải tiến và bảo mật tốt hơn nhằm cải thiện các hoạt động kiểm toán.
  • Chính phủ: Mô hình DAO sẽ tăng cường giám sát, kiểm toán hoặc bỏ phiếu thực hiện các hợp đồng, các quy trình, đấu thầu, …


Top DAO Tokens by Market Capitalization. (Nguồn: blogtienao.com)

Token-based DAO

Ethereum

Ethereum là một DAO với cơ chế Proof of Work, tức incentives hưởng fee và block reward cho thợ mỏ (miner), đổi lại miner cần thực hiện các hoạt động vận hành như khai thác khối mới, xác nhận giao dịch, đảm bảo bảo mật cho mạng lưới. 

Cho dù khi nâng cấp lên Etherum 2.0 với model Proof of Stake, nguyên lý này vẫn không thay đổi khi các stakers sẽ là bên xác nhận giao dịch và đảm bảo bảo mật cho mạng lưới để đổi lại incentive. 

Bên cạnh đó miner có quyền vote với những đề xuất phát triển của Ethereum (EIP), có thể nói tương lai phát triển của Ethereum phụ thuộc vào sự quyết định của các thành phần trong DAO.


Đề xuất cải tiến Ethereum. (Nguồn: coin98.net)

Compound 

Compound là một protocol rất thành công việc quản trị on-chain. Với việc cho phép token holders tham gia bỏ phiếu với các đề xuất trong protocol, đi cùng với sự ra mắt của token COMP vào ngày 15 tháng 6 năm 2020, đã giúp Compound có một kế hoạch tăng trưởng rõ ràng, từ đó tiếp tục duy trì vị thế là một trong những lending platforms hàng đầu.


 Quản trị tổng hợp. (Nguồn: coin98.net)

SushiSwap

Sushi là một case khá hay về việc cộng đồng có vai trò quyết định trong sự phát triển của dự án. Vào hồi tháng 7/2021, đã có một đề xuất bán khoảng hơn 50 triệu token SUSHI cho VC với giá discount, cuối cùng cộng đồng không thông qua đề xuất này và Sushi tiếp tục phát triển mà không có nguồn vốn của VC.

Mình sẽ không nhắc đến lợi ích hay thiệt hại mà quyết định này mang lại, mà chỉ muốn nói rằng DAO đang có một vị thế cực kỳ quan trọng và sức mạnh của cộng đồng đang được thể hiện rõ ràng nhất thông qua DAO.

Shared-based DAO

The Lao 

The Lao là dự án nổi bật nhất trong các Quỹ đầu tư Phi tập trung, thành lập từ tháng 4/2020, hiện The LAO đã hoàn thành 35 khoản đầu tư, đa phần là các dự án trên Ethereum như Gitcoin, Zapper, Lido Finance,... The LAO là quỹ đầu tư hoạt động mạnh nhất trong các Quỹ đầu tư phi tập trung.

DAO khác với các tổ chức truyền thống:

  • Thay vì bị chi phối bởi một nhóm, các DAO sử dụng một bộ quy tắc được viết ra bằng mã và được thực thi bởi mạng máy tính chạy phần mềm dùng chung.
  • Để trở thành thành viên của một DAO, đầu tiên người  tham gia DAO bằng cách mua tiền điền tử của nó. Khi đó, việc hold thường mang lại cho người dùng quyền bỏ phiếu đối với các đề xuất và cập nhật. Và tất nhiên nó tỷ lệ thuận với số tiền của holder.

BitShares là ví dụ thành công đầu tiên của DAO. Đây là một nền tảng thương mại điện tử ảo liên kết người bán và khách hàng mà không có cơ quan trung ương. Vào thời điểm đó, Bitshares được coi là một công ty tự trị phi tập trung (DAC), một thuật ngữ được đặt ra bởi founder Dan Larimer.

Đặc biệt, DAO đầu tiên được tạo ra trên blokchain Ethereum , có tên là The DAO, đã bị tranh cãi gay gắt do hacker tìm thấy lỗ hổng.


Bảng so sánh DAO với các tổ chức truyền thống. (Nguồn: goctienao.com)

Tiềm năng của DAO

Hiện nay, sự phát triển của DAO được cho là gắn liền với blockchain và tính phi tập trung. Bên cạnh đó, trong bối cảnh các tổ chức truyền thống đang ghi nhận nhiều sự việc liên quan đến việc lạm dụng quyền hạn, thao túng tài sản gây thiệt hại lớn đối với cả doanh nghiệp thì mô hình DAO càng được nhiều người trên thế giới quan tâm hơn cả..

Xét riêng ở DeFi, Governance là một use case tiêu chuẩn cho các token của dự án, dự án càng lớn thì use case này càng có giá trị. Trong số top các dự án có TVL cao nhất, gần như tất cả đều được quản trị bởi cộng đồng, các quyết định đều được đề xuất và vote bởi các thành viên nắm giữ token của dự án. Model DAO đã trở thành thứ “buộc phải có” cho những DeFi protocol phát triển.  


Top 10 dự án về DAO có TVL cao nhất. (Nguồn: goctienao.com)

Các DAO nắm giữ giá trị ngày càng lớn, chỉ xét riêng nhánh Ventures DAO, số tài sản trong treasury đã vượt qua mốc tỷ đô.


Top các Ventures DAO. (Nguồn: goctienao.com)

Với việc DAO đang được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác như social, serviecs,… Lượng giá trị mà các DAO nắm giữ có tiềm năng tăng trưởng rất lớn. 

Dự phóng tương lai của DAO

Hiện tại có rất nhiều DAO áp dụng token để leveraged model Shared-based DAO như Yield Guild Game, Jenny DAO, Whale, BitDAO,… Mục đích của việc làm này giúp scale DAO lên một tầm cao mới, khi bất kỳ ai cũng có thể tham gia DAO.

DAO còn một chặng đường dài trước khi nó đạt được sự chấp nhận hoàn toàn chính thống. Không phải tất cả các DAO đều hoạt động hiệu quả. Trên thực tế, hầu hết các DAO sẽ không hoạt động trong thời gian dài.

Cũng giống việc đầu tư tiền điện tử luôn có khả năng giá trị của governance token cho một DAO có thể bằng không.


Hạn chế và next step của Daos. (Nguồn: coin98.net)

DAO tương lai sẽ có một framework để có thể phân bổ nguồn lực, chia sẻ doanh thu một cách hợp lý và không tạo ra mâu thuẫn trong tổ chức. Đồng thời các hạn chế của DAO ở phần trên cũng sẽ dần được giải quyết.

DAO hiện tại vẫn còn khá mới nhưng có tốc độ phát triển rất nhanh, với vị thế nhà đầu tư, giai đoạn này là cơ hội tuyệt vời để ta có thể tìm kiếm những nhánh đầu tư tiềm năng và mở vị thế cho bản thân.

Các dự án có DAO phát triển

Đây là cách đầu tư trực tiếp nhất, để đánh giá một DAO có thành công hay không, ta có thể dựa vào một vài tiêu chí như:

Những nhân vật đứng đầu DAO có định hướng phát triển dự án tốt hay không? 

Tuy DAO dành cho mọi người, nhưng không có nghĩa là không có những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn trong DAO. Những đề xuất của họ có tác động lớn và là tác nhân trực tiếp đến sự phát triển của DAO.

Ví dụ: Compound, các nhân vật có tầm ảnh hưởng nhất đến quyết định của DAO đều là những VC, người nổi tiếng trong giới Crypto. Tầm nhìn và kiến thức của họ đã giúp Compound có những kế hoạch phát triển rất tốt trong thời gian qua. 

Cộng đồng DAO có mạnh hay không?

Network Effect đóng một vai trò quan trọng đến sự phát triển của bất kỳ một dự án nào. Không phải ngẫu nhiên $DOGE có thể ngồi trên top dự án có vốn hóa cao nhất thị trường, khi cộng đồng mạnh và hỗ trợ lẫn nhau thì dự án đó có thể tiến rất xa. 

Các ví dụ về các dự án có cộng đồng DAO mạnh mẽ ở thời điểm hiện tại có thể nhắc tới như SushiSwap (SUSHI), Olympus DAO (OHM), Gitcoin (GTC),... Ta có thể đánh giá nhanh chỉ bằng việc lướt nhóm Discord, telegram của dự án, cộng đồng của họ rất mạnh và đều tham gia tích cực các đề xuất của dự án 

Kiếm tiền nhờ DAO

Tương tự những dự án như Yield Guild Game, Ancient8,… nơi người tham gia có thể cày game hoặc cho thuê NFT hay tài khoản để để thu về lợi nhuận. DAO đang mở ra những cơ hội việc làm thật sự cho những người tham gia.

Hay nói đến việc chơi Axie Infinity đã trở thành nghề tay trái của người dân Phillipine, bạn có thể sắp xếp thời gian để tìm kiếm những cơ hội kiếm tiền như vậy để tạo thêm nguồn thu nhập cho mình. 

Việc tham gia các DAO sẽ giúp bạn có thêm kinh nghiệm, nguồn lực và sự trợ giúp từ cộng đồng từ đó đẩy nhanh tốc độ sinh lời hơn.

Tìm người bán xẻng trong cơn sốt vàng

Đây là phần mà mình thích nhất khi tìm kiếm những cơ hội đầu tư. Thay vì lọc các dự án làm về trend, ta có thể tìm kiếm những người cung cấp dịch vụ cần thiết cho các dự án làm về trend đó. Như vậy ta có thể giảm bớt phạm vi tìm kiếm và có upside cao.


Công cụ cần thiết cho DAO. (Nguồn: coin98.net)

Những dịch vụ cần thiết cho DAO:

  • Infrastructure: Aragon, Colony, Snapshot, Gnosis Safe.
  • Frontend & Analytics: Tally, boardroom, DAOHAUS.
  • Payment: Sablier, Superfluid.
  • Discussion: Discord, Telegram.
  • Identity: IDX, ENS.
  • Và còn nhiều dịch vụ khác.