Tiền điện tử

Tiền điện tử (cryptos) còn được gọi với tên gọi khác là tiền kỹ thuật số được tạo thành từ những bit số hay còn được gọi là tiền đã được số hóa. Là một đơn vị tiền tệ hoạt động dựa trên các thuật toán điện tử.

Để thực hiện được các giao dịch, người dùng phải dựa trên 3 yếu tố: Internet, mạng máy tính và các phương tiện điện tử của tổ chức phát hành (bên thứ 3).

Tiền điện tử không hiện hữu như một vật chất mà tồn tại vô hình thông qua môi trường điện tử. Chúng được lưu trữ trên: Internet, điện thoại, thông tin và các thẻ thanh toán điện tử khác. Điều này đồng nghĩa với việc người dùng không thể cầm nắm số tiền của mình được.

Bên cạnh đó, tiền điện tử có thể hiểu là phương thức thanh toán thông qua chữ ký bảo mật (bút tệ). Cũng như tiền giấy, tiền điện tử là công cụ dùng để giao dịch, tích lũy

Trong những năm 90s khi công nghệ bắt đầu bùng nổ, con người đã liên tục nỗ lực để tạo ra tiền tệ kỹ thuật số, điển hình là những hệ thống như Flooz, Beenz và DigiCash. Những dự án này từng vang tiếng một thời trên thị trường nhưng cũng đã mau chóng đi vào dĩ vãng vì một số lý do như: lừa đảo, vấn đề tài chính, thậm chí là do mâu thuẫn nội bộ của công ty phát triển.

Đáng chú ý hơn cả, tất cả các hệ thống đương thời đều áp dụng cách tiếp cận “Bên thứ ba tin cậy”, tức là tồn tại các công ty đứng đằng sau hệ thống để xác nhận và xúc tiến các giao dịch. Vì vậy, sự sụp đổ của các công ty đồng nghĩa với sự biến mất của đồng tiền kỹ thuật số.

Mãi gần hai thập kỷ sau, năm 2008 một lập trình viên ẩn danh (hoặc là một nhóm lập trình) có bí danh Satoshi Nakamoto đã giới thiệu Bitcoin. Satoshi mô tả đây là một hệ thống “tiền điện tử ngang hàng ”. Hệ thống này hoàn toàn phi tập trung, thức là không có sự hiện diện của máy chủ hoặc bên kiểm soát thứ ba. Ý tưởng này giống với mạng lưới P2P dùng để chia sẻ dữ liệu.

Lịch sử ra đời của tiền điện tử. (Nguồn: diendanforex.com)

Một trong những vấn đề quan trọng nhất mà bất kỳ mạng lưới thanh toán nào cũng phải giải quyết đó chính là “lặp chi” (double spending). Đây là một kỹ thuật lừa đảo bằng cách thực hiện hai giao dịch để chi tiêu cùng số dư của một tài khoản. Giải pháp truyền thống là dựa vào “bên thứ ba” – một máy chủ trung tâm – lưu giữ thông tin số dư và chi tiết giao dịch. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi người có thẩm quyền để giữ và kiểm soát thông tin cá nhân của bạn trong tay.

Trong một mạng lưới phi tập trung như Bitcoin, mỗi thành phần tham gia đều phải làm công việc này. Mọi thứ đều được vận hành qua Blockchain – một sổ cái công cộng ghi chép mọi giao dịch trong một mạng lưới mà bất cứ thành phần tham gia nào cũng có thể tiếp cận. Vì đó, mọi người trong mạng lưới có thể truy vấn số dư của tất cả các tài khoản.

Mọi giao dịch đều có dạng một tệp tin có chứa key công khai của người gửi và người nhận (các địa chỉ ví) và số lượng coin được dịch chuyển. Các giao dịch cũng cần được xác nhận bởi người gửi bằng một “mã khóa cá nhân” – private key. Tất cả những điều trên là lý thuyết căn bản của thuật toán crypto. Cuối cùng, giao dịch sẽ được đưa lên mạng lưới nhưng vẫn cần được xác nhận.

Trong mạng lưới tiền điện tử, chỉ có những thợ đào mới có thể xác nhận các giao dịch bằng cách giải các bài toán được mã hóa. Họ sẽ nhận các giao dịch, đánh dấu hợp lệ và phát tán ra toàn mạng lưới. Sau đó, mọi node của mạng lưới sẽ bổ sung vào cơ sở dữ liệu. Một khi giao dịch đã được xác nhận thì sẽ không thể xóa và đảo ngược quy trình. Thợ đào sẽ nhận được phần thưởng cộng với phí giao dịch.

Về cơ bản, mạng lưới tiền điện tử dựa vào sự đồng thuận tuyệt đối của tất cả các thành phần trong không gian để xác nhận tính hợp lệ của số dư và giao dịch. Nếu các node của mạng lưới không chấp nhận, hệ thống sẽ dừng hoạt động. Tuy nhiên, có rất nhiều luật lệ được xây dựng và lập trình vào trong hệ thống để giúp ngăn chặn rủi ro này.

Tiền điện tử có chứa tiền tố crypto chính là vì quy trình đồng thuận của cộng đồng được đảm bảo bởi một thuận toán crypto (mã hoá) an toàn. Cùng với những yếu tố đã được nêu trên, tiền điện tử trở thành một khái niệm khiến việc “đặt niềm tin vào bên thứ ba” trở nên hoàn toàn dư thừa.

  • Được sử dụng rộng rãi trên các quốc gia khắp thế giới như: Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Đức, Thụy Sĩ,… và các công ty nổi tiếng như: Apple, Microsoft, Dell,… Tiền điện tử dùng để thanh toán các giao dịch và lưu thông như tiền hợp pháp.
  • Không được phát hành quá nhiều vì tránh nguy cơ lạm phát.
  • Tính thanh khoản cao, sử dụng dễ dàng, thuận tiện và nhanh chóng.
  • Là phương tiện trao đổi ngang giá trung gian, hoạt động ở môi trường điện tử trên nền tảng thuật toán.

Tiền điện tử được chia làm 3 loại như sau:

  • Tiền số pháp định: Là tiền điện tử được Chính phủ công nhận. Chúng được lưu trữ trong thẻ ATM, tài khoản ngân hàng, ví điện tử,… Tiền pháp định có giá trị ngang hàng với tiền mặt.
  • Tiền ảo (Virtual money): Là tiền điện tử được phát hành và kiểm soát bởi các tổ chức, doanh nghiệp. Tiền ảo không được Chính phủ công nhận. Chúng chỉ hoạt động trong một môi trường ảo phục vụ những mục đích nhất định. Chẳng hạn như: xu trong game, coin, token dùng để mua các sản phẩm hay dịch vụ trên website, các trang thương mại điện tử.
  • Tiền mã hóa (cryptocurrency): Đây là tập hợp con của đồng tiền ảo (nổi bật nhất là Bitcoin). Tiền mã hóa dựa trên nền tảng kỹ thuật số không bị chi phối bởi Chính phủ. Ưu điểm của dòng tiền này là tính bảo mật cao, không qua trung gian nên đảm bảo được an toàn.

Hầu hết các đồng tiền điện tử đều hoạt động dựa trên công nghệ blockchain. Cách thức hoạt động này sẽ mang lại những cuộc giao dịch an toàn và tiện lợi. Mỗi đồng tiền được hiểu như một tệp được lưu trữ trong “chiếc ví” kỹ thuật số. Người dùng có thể truy cập vào “ví” của mình bằng smartphone hoặc các thiết bị có hỗ trợ Internet. Các tệp lưu trữ được vận hành từ người này sang người khác nhờ blockchain.

Tiền điện tử không được chính phủ hay tổ chức tài chính tạo ra như đồng đô la hoặc sẵn có như vàng. Chúng được phát triển dựa trên nền tảng toán học. Tiền điện tử áp dụng mạng lưới phân phối cho phép hệ thống giao dịch theo phương thức p2p (peer-to-peer). Tức việc giao dịch này được thực thi ngang hàng mà không cần bảo hộ bởi bên thứ 3. Những phương trình toán học được dùng để liên kết tài khoản với số tiền thực mà chủ sở hữu chi tiêu.

Khi tham gia giao dịch tiền điện tử bạn chỉ cần đăng nhập email và một nặc danh. Sàn giao dịch điện tử không yêu cầu bạn cung cấp tên thật hay đăng ký tại một ngân hàng nào. Bạn có thể tạo ra các đơn vị tiền điện tử bằng nhiệm vụ “đào coin” (săn tiền điện tử bằng thiết bị máy tính).

6.1. Ưu điểm

  • Giao dịch được mọi lúc mọi nơi: Cho phép người dùng nhận và gửi nhanh chóng với số tiền không giới hạn.
  • Phí giao dịch thấp: Giao dịch tiền điện tử thường không tốn phí hoặc phí cực kỳ thấp.
  • An toàn, bảo mật: Mọi giao dịch được diễn ra nhanh chóng và an toàn, không dễ sao chép và chứa những thông tin nhạy cảm của khách hàng. Bên cạnh đó, hạn chế tình trạng gian lận và không phụ thuộc vào bên thứ 3 trong quá trình giao dịch như thẻ tín dụng.
  • Phát triển trong ngành thương mại điện tử: Người dùng có xu hướng sử dụng tiền điện tử để thanh toán khi mua sắm trực tuyến. Vì vậy, trong những năm gần đây, tiền điện tử đã trở thành nhân tố phát triển song hành cùng các trang thương mại điện tử.
  • Thông tin minh bạch, theo dõi dễ dàng: Do sử dụng công nghệ blockchain, nên mọi thông tin liên quan đến tiền điện tử đều được cập nhật sẵn trên chuỗi khối. Vì vậy, bạn có thể xác minh và theo dõi tiền điện tử dễ dàng và nhanh chóng hơn.

6.2. Nhược điểm

  • Khó dự đoán: Do tiền điện tử thường xuyên có sự biến động về giá trị, tăng/giảm thường xuyên. Điều này rất dễ dẫn đến rủi ro cho người nắm giữ tiền điện tử.
  • Một số quốc gia chưa chấp nhận sử dụng tiền điện tử với 3 lý do sau:
    • Nhiều người vẫn có thói quen sử dụng đồng tiền quốc gia của mình.
    • Nhiều doanh nghiệp lo ngại về việc tăng/giảm thất thường của tiền điện tử.
    • Tiền điện tử ở một số quốc gia còn ở trạng thái bất hợp pháp.
  • Tiền điện tử sử dụng các phương trình toán học nên một vài giao dịch thường xuyên gặp lỗi.
  • Tiền điện tử sẽ bị mất đi nếu các thiết bị điện tử gặp vấn đề như ổ cứng bị hỏng, dữ liệu bị mất, dữ liệu bị nhiễm virus,… Đồng thời người dùng không thể khôi phục và tìm lại số tiền đã mất.
  • Là mảnh đất màu mỡ cho các hacker, tội phạm rửa tiền thực hiện hành vi trái pháp luật.

Có 3 cách để đầu tư tiền điện tử: Trade coin, đầu tư dài hạn (hold), đào tiền điện tử.

Trade coin.

  • Trade lướt sóng: Hình thức này phù hợp với người có kinh nghiệm trade coin. Kiểu giao dịch này giúp người dùng kiếm được lợi nhuận từ nhiều giao dịch nhỏ. Ví dụ: Mỗi ngày bạn có thể đặt 10 -15 lệnh, mỗi lệnh thu được 0,1% tương đương 1 – 1,5%/ngày.
  • Trade ngắn hạn: Hình thức này phụ thuộc về quá trình phân tích kỹ thuật. Mỗi giao dịch có thể kéo dài từ vài giờ hoặc vài ngày. Ví dụ: Bạn phân tích biểu đồ BT/USDT và thấy rằng đồng tiền này sẽ tăng 10% trong 1 – 2 ngày. Khi ấy, bạn chỉ cần đặt lệnh và chờ đợi kết quả.
  • Trade theo tin tức: Hình thức giao dịch này hiệu quả hay không phụ thuộc vào khả năng cập nhật tin tức của bạn. Ví dụ: Bạn theo dõi tin tức thấy một coin ra kế hoạch mua hoặc đốt coin. Lúc này, bạn có thể mua vào hoặc bán ra để thu lại kết quả tốt nhất.

Đầu tư dài hạn (hold)

Đây là phương thức dễ dàng và phổ biến nhất khi đầu tư tiền điện tử. Việc của bạn là đợi thời điểm thích hợp sau đó mua và hold một hoặc vài năm. Khi đạt được lợi nhuận mong muốn, bạn có thể bán ra. Hình thức này đòi hỏi người dùng có tính kiên nhẫn cao và không quan tâm đến biến động giá trị ngắn hạn.

Đào tiền điện tử (đào coin)

Đây còn được gọi là hình thức khai thác tiền ảo. Những “thợ đào” dựa trên nền tảng hệ thống máy tính, bằng kinh nghiệm của mình họ sẽ tìm cách giải các thuật toán trên blockchain để tìm được “vàng kỹ thuật số”. Độ khó của những câu đố tỉ lệ thuận với số người tham gia quá trình giải toán.

Mua hàng hóa

Trong quá khứ, việc tìm thấy được một cửa hàng chấp nhận thanh toán bằng tiền điện tử cực kỳ khó và hầu như là không khả thi. Tuy nhiên, hiện nay thì đã khác.

Có rất nhiều cửa hàng trên thế giới – cả trực tuyến hay offline – chấp nhận Bitcoin là hình thức thanh toán hợp lệ. Từ những nhà bán lẻ trực tuyến lớn như Overstock và Newegg cho tới những cửa hàng, quán bar, nhà hàng địa phương. Bitcoins có thể được dùng để thanh toán phòng khách sạn, đặt vé máy bay, mua trang sức, mua ứng dụng, thiết bị máy tính và thậm chí là bằng đại học.

Hiện nay cũng đã có nhiều đồng tiền tệ kỹ thuật số khác nổi lên như Litecoin, XRP, Ethereum, song, Bitcoin vẫn chiếm vị trí độc tôn về hình thức thanh toán. Mọi chuyện đang dần thay đổi khi gần đây, Apple đã hỗ trợ thanh toán 10 đồng điện tử khác nhau trên AppStore.

Trên thế giới hiện tại đã có hai thị trường chấp nhận thanh toán bằng tiền điện tử là Bitify và OpenBazaar.

Công cụ đầu tư

Nhiều người tin rằng tiền điện tử là một trong những cơ hội đầu tư “hot” nhất hiện nay. Thực tế cũng có nhiều câu chuyện đột nhiên trở thanh tỷ phú nhờ đầu cơ vào Bitcoin. Bitcoin là một trong những đồng tiền kỹ thuật số được công nhận nhiều nhất cho tới hiện tại, vào tháng 12 năm 2017, giá của một BTC cũng đã chạm mốc 20.000 USD.

Ethereum, có lẽ là đồng tiền điện tử có giá trị đứng thứ 2 trên thị trường, được ghi nhận là một trong những loại tiền tệ có tốc độ phát triển nhanh nhất từ trước tới nay. Khi kết hợp toàn bộ tiền điện tử, vốn hóa thị trường đã tăng vọt hơn 10.000 % kể từ giữa năm 2013.

Sử dụng tiền điện tử thành công cụ để đầu tư. (Nguồn: tinnhanhchungkhoan.vn)

Tuy vậy, cũng cần phải lưu ý tiền điện tử là một khoản đầu tư với rủi ro rất cao. Giá trị thị trường của tiền điện tử dao động không giống như bất kỳ loại tài sản nào khác. Ngoài ra, không gian pháp lý còn nhiều thiếu sót khiến nhiều vụ án hack sàn giao dịch và lừa đảo liên tiếp bị khui trong năm 2018.

Nếu bạn quyết định chọn tiền điện tử là công cụ đầu tư, Bitcoin hiện tại vẫn là một trong những sự lựa chọn hàng đầu. Tuy nhiên, thị phần của đồng này đã giảm mạnh từ 90% xuống còn 50% trong năm 2018. Hiện tại có nhiều lựa chọn khác bên cạnh Bitcoin cũng đáng được các nhà đầu tư chú ý.

Việc mua Bitcoin thì rất là dễ dàng – có rất nhiều sàn giao dịch hiện nay đã hỗ trợ giao dịch BTC – tuy vậy, các đồng điện tử khác thì không dễ tiếp cận. Hiện nay, tình hình đang dần thay đổi khi nhiều sàn giao dịch lớn như Kraken, BitFinex, BitStamp, Binance bắt đầu hỗ trợ mua bán Litecoin, Ethereum, Monero, XRP,…. Ngoài ra, cũng có nhiều cách khác để mua bán coin, ví dụ như giao dịch trực tiếp với người mua hoặc sử dụng ATM Bitcoin.

Một khi đã mua được tiền điện tử, bạn cần phải tìm cách lưu trữ chúng. Tất cả các sàn giao dịch lớn đều có dịch vụ ví điện tử. Nhưng, mặc dù có vẻ tiện lợi, nhưng tốt hơn hết bạn nên lưu trữ quỹ của mình trên một phương tiện offline hoặc trên ví cứng, ví lạnh. Đây là cách an toàn nhất để trữ tiền điện tử và kiểm soát loại tài sản này.

Cũng như các khoản đầu tư khác, bạn cần phải chú ý đến giá trị thị trường của tài sản và tất cả những tin tức biến động xoay quanh thị trường. CoinMarketCap là một trong những website tổng thể nhất để theo dõi những biến động về giá, khối lượng, nguồn cung lưu thông và vốn hóa thị trường của hầu hết các đồng tiền điện tử.

Tùy thuộc vào thể chế pháp lý nơi bạn sống, một khi kiếm được lợi nhuận hoặc thua lỗ khi đầu tư, bạn có thể sẽ phải kê khai vào tờ thuế. Xét về khoản này thì tiền thuế từ đầu tư tiền điện tử được quy định rất khác nhau ở nhiều quốc gia. Tại Hoa Kỳ, Cơ quan dịch vụ Thuế Quốc gia quy định Bitcoin và các tiền tệ kỹ thuật số sẽ có thuế suất ngang với tài sản, không phải tiền tệ. Đối với các nhà đầu tư, điều này có nghĩa là các khoản lỗ hay lời lũy kế dài hạn sẽ được đánh thuế dựa trên tỷ lệ lợi nhuận trên đồng vốn bỏ ra, tối đa là 15%.

9.1. Tình trạng pháp lý

Được hoạt động một cách độc lập, phi tập trung và không chịu sự kiểm soát của chính phủ hay ngân hàng, tổ chức nào. Chính điểm này đã tạo lỗ hổng trở thành phương tiện để rửa tiền trốn thuế, hay sự lợi dụng của những kẻ gian. Bởi vậy đây là một vấn đề đáng lo ngại trở thành thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách. 

Một số quốc gia trên thế giới đã lên tiếng và coi đây là phương tiện thanh toán không hợp pháp như: Bangladesh, Bolivia, Ecuador, Kyrgyzstan, Trung Quốc và Việt Nam

9.2. Tiền điện tử đã được chấp nhận thanh toán

Hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp, tổ chức đã chấp nhận thanh toán bằng loại tiền này điều này được chứng minh bởi sự ra đời của các ATM tiền điện tử có khoảng 4.415 ATM tại 58 quốc gia trên thế giới. 

9.3. Cách mua tiền điện tử

Đối với tất cả các loại tiền kỹ thuật số để có thể mua bán, trao đổi chúng phải được thực hiện thông qua sàn giao dịch. Tại đây tất cả được trao đổi một cách minh bạch, rõ ràng phải kể đến các sàn giao dịch lớn như: Binance, Huobi Global, Coinbase Exchange,.. 

Ngoài ra còn tùy vào các đồng tiền khác nhau sẽ có những cách khai thác coin/token thông qua việc đào hay các tổ chức, sự kiện.

9.4. Cách trữ tiền điện tử

Để lưu trữ một cách an toàn và bảo mật người ta sử dụng đến các ví lưu trữ. Ví này là ví online có thể là ví trực tiếp hoặc thông qua các ứng dụng được tải về thiết bị. Tại đây bạn hoàn toàn có thể lưu trữ các loại tiền ảo và không sự bị hack và đánh cắp.

Ngoài ra bạn có thể lưu trữ tiền trực tiếp trên các sàn giao dịch thuận tiện cho việc trao đổi mua bán, giao dịch nếu sử dụng liên tục. 

9.5. Tương lai của đồng tiền điện tử

Theo dõi quá trình từ hình thành đến phát triển của các đồng tiền có thể thấy chúng có một sự phát triển vượt bậc và tiềm năng vô cùng lớn trong tương lai. Chắc chắn rằng ngày sẽ càng có nhiều đồng tiền được phát triển để đa dạng thêm thế giới tiền ảo và hướng tới những mục đích riêng. 

Đặc biệt việc kỳ vọng vào chúng có thể được toàn thế giới chấp nhận có thể sẽ được hoàn thiện ở tương lai.

crypto